ستون مهرههای گردنی از 7 عدد مهره تشکیل شده است. این مهرهها، به عنوان تکیهگاهی برای سر عمل کرده و سر را به تنه متصل میکنند. همچنین وظیفه محافظت از نخاع که در کانال نخاعی به سمت پایین حرکت میکند هم بر عهده مهرههای گردنی است. شکستگی هر یک از این مهرهها، میتواند باعث عوارض جدی شود. به شکستگی مهره گردن، در اصطلاح شکستگی گردن هم میگویند. شکستگی، میتواند در جسم مهره یا زوائد استخوانی آن اتفاق بیفتد. در ادامه با علل، علائم و درمان شکستگی مهره گردن، بیشتر آشنا میشویم.
علل شکستگی مهرههای گردن چیست؟
شکستگی مهره گردن، اغلب در اثر وارد شدن ضربات شدید به گردن و سر ایجاد میشود. خطر شکستگی گردن، در ورزشهایی که احتمال سقوط و افتادن در آنها بالا است مانند اسکی، فوتبال، شیرجه و دوچرخهسواری، بیشتر است. خم کردن زیاد سر یا حرکات شدید گردنی هم ممکن است باعث این عامل شوند. تصادفات و سقوط از ارتفاع، از دیگر دلایل شکستگی هستند.
شکستگی گردن در مردان بیشتر از زنان اتفاق میافتد. سن متوسط وقوع مشکل، 56 سال است. بهطورکلی، به علت تحرک بالای گردن، و کوچکی نسبی مهرههای گردنی، خطر شکستگی در مهرههای گردنی بالا است. همچنین مهرههای گردنی باید وزن نسبتاً بالای سر را هم تحمل کنند که خود این مسئله هم شانس شکستگیهای گردنی را بیشتر میکند. در میان انواع شکستگیهای مهرههای گردنی، شکستگی مهره دوم گردن شایعتر از بقیه است. حدود 30 درصد از شکستگیهای گردن، در مهره دوم اتفاق میافتد. شکستگیهای مهره هفتم هم حدود 20 درصد از موارد شکستگی را به خود اختصاص میدهند.
مطالعه بیشتر: انواع بیماری های گردن
علائم شکستگی مهره گردن
علائم شکستگی گردن در بیماران مختلف متفاوت است. بسته به قسمتی از مهره که شکسته شده است، جایی که شکستگی رخداده است و وجود آسیبهای همراه، مانند آسیب به عضلات و رباطهای اطراف، بیمار علائم متفاوتی را تجربه خواهد کرد. از علائم و نشانههای شایع شکستگی مهره گردن، میتوان موارد زیر را نام برد:
- درد در محل شکستگی مهره، هنگام حرکت دادن گردن یا هنگام فشار دادن محل شکستگی
- کاهش دامنه حرکتی گردن
- کاهش قدرت عضلانی عضلات گردن
- کاهش تحرک
- مشکل در حفظ تعادل سر
- احساس درد و ناراحتی، هنگام ایستادن از حالت نشسته
در حوادث مختلف سقوط از ارتفاع و وارد شدن ضربه به گردن، اگر بیمار هوشیار باشد، ممکن است گردن درد شدید را بیان کند. بااینحال عدم وجود گردن درد، ردکننده شکستگی مهره گردن نیست. همچنین ممکن است، بیمار از دردی که از گردن شروعشده و به سمت شانه و بازوها کشیده میشود، شکایت کند. علت این درد، فشاری است که مهره دچار شکستگی به ریشههای عصبی وارد میکند. کبودی و تورم گردن، از دیگر علائم شکستگی هستند.
درصورتیکه اخیراً به گردن یا سر شما ضربهای وارد شده است، یا هرکدام از علائم بالا را دارید، باید برای بررسی از نظر شکستگی گردن به پزشک ارتوپد مراجعه کنید.
انواع شکستگی مهره گردن
شکستگی مهره گردن را میتوان بر اساس مکانیسم عامل ایجاد آن تقسیمبندی کرد:
- شکستگیهایی که عامل آنها فلکشن (خم شدن) زیاد سر به سمت جلو است، مانند شکستگیهای قطره اشکی
- شکستگیهایی که عامل آن خم شدن زیاد سر به سمت عقب است. از این دسته شکستگیها، میتوان شکستگی هنگمن را نام برد.
- شکستگیهای فشاری یا شکستگیهای ناشی از وارد شدن بار و فشار زیاد به گردن، مانند شکستگی جفرسون
- شکستگیهای کمپلکس که چند مکانیسم مختلف ایجاد آن دخیل است.
همچنین شکستگیهای گردن، بر اساس نوع مهره گردنی که آسیبدیده است هم تقسیمبندی میشود. برای مثال میتوان موارد زیر را نام برد:
- شکستگی جفرسون: به شکستگی اطلس یا همان اولین مهره گردنی، شکستگی جفرسون میگویند. در این شکستگی مهره چندتکه میشود.
- شکستگی هنگمن: به شکستگی مهره دوم گردنی، شکستگی هنگمن میگویند.
عوارض شکستگی گردن چیست
شکستگی مهره گردن میتواند عوارض جدی به دنبال داشته باشد:
- فلج شدن پاها (پاراپلژی)
- فلج شدن دستها و پاها (کوآدری پلژی)
- آسیب به اعصاب و عروق گردن
- کاهش قدرت عضلات، در اثر آسیب به اعصاب
- مشکلات حسی در اندامها، درنتیجه نخاع و ریشههای عصبی
ستون فقرات گردنی ما، دامنه حرکتی وسیعی دارد که به ما امکان میدهد تا بتوانیم سر را به طرفین، بالا و پایین حرکت دهیم. ممکن است عوارض شکستگی گردن باعث ایجاد محدودیت در انجام یکی یا مجموعهای از این حرکات باشد.
مطالعه بیشتر: عمل تنگی کانال نخاع
تشخیص شکستگی مهره گردن
تشخیص شکستگی مهره گردن، بر اساس یافتههای رادیولوژیک و علائمی مانند محدودیت حرکت و درد در گردن است. پزشک از تصویربرداری با اشعه ایکس، برای تشخیص کمک میگیرد. در برخی موارد برای تأیید تشخیص یا ارزیابی میزان آسیب، ممکن است نیاز به انجام MRI یا CT Scan باشد.
از تستهای تشخیصی که در شکستگی گردن انجام میشود، میتوان موارد زیر را نام برد:
- تستهای عصبی: پزشک وضعیت عصبی فرد را ارزیابی میکند. این معاینه، شامل ارزیابی نورونهای حسی، پاسخهای حرکتی و رفلکسها میشود و میتواند تعیین کند که آیا سیستم عصبی آسیبدیده است یا خیر. بررسی رفلکسها، میتواند به تعیین محل آسیب هم کمک کند.
- تصویربرداری با اشعه ایکس: تصویربرداری با اشعه ایکس، میتواند جابهجایی استخوانها، محل دقیق آسیب و میزان شکستگی را مشخص کند.
- CT Scan ستون فقرات: این روش برای تأیید تشخیص، ارزیابی شدت شکستگی و آسیب واردشده به مهره گردنی انجام میشود.
- MRI: MRI یک اسکن دقیق است که از یک میدان مغناطیسی برای ایجاد تصاویر کاملی از استخوانها و بافتهای نرم گردن استفاده میکند. از این روش هم برای تأیید تشخیص و ارزیابی شدت آسیب کمک گرفته میشود.
علائم شکستگی گردن، شباهت زیادی با بیماریهای دیگری که گردن را درگیر میکنند، دارد. پزشک ممکن است برحسب نیاز، برای رد احتمال ابتلا به این بیماریها، آزمایشهای اضافی دیگری را انجام دهد.
درمان شکستگی مهره گردن
شکستگی گردن نیاز به اقدامات اورژانسی و فوری دارد تا از عوارض بعدی ناشی از آن جلوگیری شود. به دلیل اهمیت این موضوع، بهتر است فرض کنیم هرکسی که دچار سقوط، افتادن، ضربه به سر یا گردن میشود، دچار شکستگی گردن است؛ مگر اینکه خلاف آن ثابت شود؛ حتی اگر علائم شکستگی گردن نداشته باشد. هرگونه آسیب به سر یا گردن باید ازنظر شکستگی ارزیابی شود. شکستگی مهره، یک مورد اورژانسی پزشکی است که نیاز به درمان فوری دارد. تروماها و آسیبهای واردشده به ستون فقرات، ممکن است به نخاع آسیب برساند و منجر به فلج اندامها شود؛ بنابراین ثابت نگهداشتن گردن، در صورت شک به شکستگی مهره گردن، بسیار مهم است.
اگر احتمال شکستگی مهره گردن وجود داشته باشد، گردن بیمار باید تا زمان دسترسی به مراقبتهای پزشکی و انجام عکسبرداری با اشعه ایکس، ثابت نگهداشته شود. پزشک یک معاینه عصبی کامل را، برای ارزیابی عملکرد اعصاب انجام میدهد. در صورت شک به آسیب به مهرههای گردنی، برای ارزیابی بیشتر، ممکن است نیاز به انجام MRI یا CT Scan باشد.
درمان شکستگی گردن به این مسئله بستگی دارد که کدام مهره گردنی آسیبدیده و میزان آسیب و شکستگی آن چقدر است. برای درمان شکستگیهای فشاری جزئی، اغلب از کولار و بریس گردنی، برای مدتی در حدود 6 تا 8 هفته استفاده میشود. در این مدت، استخوان فرصت مییابد تا خودبهخود ترمیم شود. برای درمان شکستگیهای شدیدتر و پیچیدهتر، ممکن است نیاز به جراحی باشد. ممکن است بیمار پس از جراحی، نیاز باشد تا برای بهبودی کامل، یک دوره طولانی فیزیوتراپی را با مراجعه به کلینیک فیزیوتراپی پشت سر بگذارد. در دوران بهبودی پس از شکستگی، پزشک داروهایی را برای کمک به کاهش درد و التهاب شما تجویز میکند. لازم به ذکر است بیان کنیم پیشگیری از شکستگی مهره گردن بسیار ساده است. کافی است هر بار که سوار ماشین میشوید، کمربند ایمنی خود را ببندید؛ همچنین هنگام انجام ورزشهایی مانند اسکی یا دوچرخهسواری، تجهیزات کامل ایمنی را به همراه داشته باشید.
اقدامات اورژانسی پس از شکستن مهره های گردن
اقدامات اورژانسی پس از حادثه ای که ممکن است منجر به ایجاد شکستگی گردن شده باشد شامل یک لیست از کارهایی است که باید انجام دهید و یک لیست از کارهایی که هرگز نباید انجام دهید؛ در ادامه هر دو مورد را باهم بررسی میکنیم تا در صورت اتفاق ناگوار، آسیب در کمترین حد ممکن باشد:
اقدامات ضروری هنگام شکستگی مهره گردن
مصدوم باید بی حرکت باشد، سر، دست، پاها و تمام اعضای بدن مصدوم را ثابت نگه دارید و به هیچ عنوان او را جابه جا نکنید، حتی اگر هشیار است.
فورا با 115 تماس بگیرید و به آنها اطلاع دهید که مصدوم شما مشکوک به آسیب از ناحیه گردن است؛
از دست های خود کمک بگیرید و گردن را ثابت نگه دارید، گردن باید در حالت خنثی باشد نه خم باشد و نه چرخش داشته باشد.
علائم حیاتی بیمار مانند تنفس و ضربان قلب را چک کنید و در صورتی که نبض داشت و اما نفس نمی کشید تنفس مصنوعی انجام دهید (البته تمام این کارها باید بدون هیچ تکانی انجام شود).
کارهایی که هرگز نباید انجام دهید
- ماساژ گردن ممنوع است و هرگز انجام ندهید؛
- به هیچ عنوان سعی نکنید مهره های گردن را جا بیاندازید؛
- آب، غذا و دارو به مصدوم ندهید؛
- نشاندن یا بلند کردن مصدوم ممنوع است.
سخن پایانی
شکستگی گردن، در اغلب موارد در اثر حوادثی مانند تصادفات و سقوط، یا حوادث ورزشی ایجاد میشود. به علت عبور نخاع از ستون فقرات، آسیب و شکستگی مهره گردن، میتواند باعث آسیب به نخاع و عوارضی مانند فلج شدن پاها و دستها شود. به همین دلیل، شکستگی گردن یک اورژانس پزشکی است. اولین قدم پس از بروز علائم شکستگی گردن، ثابت نگهداشتن سر، تا زمان ارزیابیهای بیشتر است. پزشک از روشهای تصویربرداری برای تشخیص شکستگی در گردن استفاده میکند. درمان شکستگی مهره گردن، به نوع شکستگی، مهرهای که آسیبدیده است و شدت شکستگی بستگی دارد. ممکن است در برخی موارد، نیاز به جراحی و سپس فیزیوتراپی طولانیمدت وجود داشته باشد.
سوالات متداول
- آیا شکستگی مهره گردن همیشه با درد شدید همراه است؟
خیر، اگرچه درد گردن یکی از شایعترین علائم شکستگی مهره گردن است، اما نبود درد بهطور قطعی شکستگی را رد نمیکند. در برخی موارد، بهویژه پس از ضربه یا سقوط، ممکن است بیمار در ابتدا درد قابلتوجهی احساس نکند. به همین دلیل، هرگونه ضربه به سر یا گردن باید جدی گرفته شود و حتی در صورت نداشتن درد، بررسیهای پزشکی و تصویربرداری انجام شود.
- خطرناکترین عارضه شکستگی مهره گردن چیست؟
مهمترین و خطرناکترین عارضه شکستگی مهره گردن، آسیب به نخاع است که میتواند منجر به فلج دستها و پاها (کوآدریپلژی)، فلج پاها (پاراپلژی)، اختلالات حسی و کاهش قدرت عضلات شود. از آنجا که نخاع از داخل ستون فقرات گردنی عبور میکند، هرگونه جابهجایی یا شکستگی شدید مهرهها ممکن است عواقب جبرانناپذیری به دنبال داشته باشد.
- درمان شکستگی مهره گردن چگونه انجام میشود؟
درمان شکستگی مهره گردن به نوع مهره آسیبدیده، شدت شکستگی و وجود یا عدم وجود آسیب عصبی بستگی دارد. در شکستگیهای خفیف، معمولاً استفاده از گردنبند یا بریس برای چند هفته کافی است تا مهره فرصت ترمیم پیدا کند. اما در شکستگیهای شدید یا ناپایدار، جراحی ضروری است و پس از آن ممکن است بیمار به دورهای طولانی از فیزیوتراپی برای بازگشت عملکرد طبیعی گردن نیاز داشته باشد.
