آیا تا به حال احساس کردهاید که آرنجتان شبیه به یک سیم برق شده است و با کوچکترین ضربه، جریانی از شوک الکتریکی در دست و انگشتانتان پخش میشود؟ شاید با خودتان فکر کردهاید که این فقط یک تجربه زودگذر است؛ اما این مشکل میتواند نشانهای از یک مشکل جدیتر به نام سندروم تونل کوبیتال « Cubital Tunnel Syndrome» باشد. این عارضه که به دلیل فشردگی عصب زند زیرین یا عصب اولنار (Ulnar nerve) در آرنج رخ میدهد، میتواند به درد، بیحسی و ضعف در دستها و انگشتانتان منجر شود و زندگی روزمره شما را تحت تأثیر قرار دهد.
در این مقاله، به بررسی علل، علائم و راههای درمان سندروم تونل کوبیتال میپردازیم تا شما بتوانید با این مشکل مقابله یا برای درمان آن اقدام کنید تا کیفیت زندگیتان بهتر شود. پس اگر آرنج دردناکی دارید، حتما ادامه این مقاله را بخوانید!
تونل کوبیتال کجاست؟
تونل کوبیتال گذرگاه باریکی در قسمت داخلی آرنج شماست که از طریق آن عصب زند زیرین، رگهای خونی و تاندونها عبور میکنند. عصب اولنار حسی را به انگشت کوچک، انگشت حلقه و عضلات کف دست شما میدهد.
تونل کوبیتال توسط استخوانها، عضلات و رباطها احاطه شده است. هنگامیکه هر یک از این ساختارها متورم یا ملتهب میشود، میتواند عصب زند زیرین را تحت فشار قرار دهد و باعث سندروم تونل کوبیتال شود. در بخش بعدی به این سوال پاسخ میدهیم که سندرم تونل کوبیتال چیست؟
سندروم تونل کوبیتال چیست؟
عصب زند زیرین، عصبی در بازو است که از گردن به پایین انگشتان کشیده میشود. نام این عصب به محل قرارگیری آن در نزدیکی استخوان زند زیرین (ulna) که در طرف انگشت کوچک ساعد قرار دارد، اشاره میکند. عصب اولنار حس لامسه را به ساعد و همچنین انگشتان حلقه و کوچک میرساند.
ازآنجاییکه این عصب کل طول بازو را میپوشاند، چندین ناحیه وجود دارد که احتمالا در آنها تحریک رخ دهد. یکی از شایعترین مکانها در آرنج داخل تونل کوبیتال است. علت سندروم تونل کوبیتال تحت فشار قرارگرفتن یا تحریک و فشردهشدن عصب اولنار در قسمت داخلی آرنج است.
تفاوت سندروم تونل کوبیتال با سندروم تونل کارپال و اولنار
سندروم تونل کوبیتال، سندروم تونل کارپال و سندرم تونل اولنار از جمله بیماریهای مرتبط با فشردگی اعصاب هستند که هرکدام با علائم و محل فشردگی متفاوتی همراه هستند. سندرم تونل کوبیتال انگشت کوچک و انگشت حلقه شما را تحت تاثیر قرار میدهد؛ سندرم تونل کارپال روی انگشت شست، انگشت اشاره و انگشت میانی شما تاثیر میگذارد.
در سندرم تونل اولنار، عصب زند زیرین در تونل گویون که در ناحیه مچ دست قرار دارد، تحت فشار قرار میگیرد. این سندرم کمتر از سندرم تونل کارپال شایع است؛ اما میتواند باعث مشکلاتی در عملکرد دست و انگشتان شود.
علل بروز سندروم تونل کوبیتال
همیشه علت سندروم تونل کوبیتال روشن نیست؛ چراکه عوامل زیادی میتوانند در ایجاد این ناراحتی نقش داشته باشند. دلایل احتمالی سندرم تونل کوبیتال عبارتند از:
- فشار: همانطور که گفته شد، تونل کوبیتال فضای بسیار باریکی است که بافت نرم کمی آن را پوشانده است. در نتیجه، عصب اولنار (ulnar nerve) با فشار مستقیم، مانند تکیه دادن آرنج روی یک سطح سفت، بسیار حساس است. این فشار میتواند عصب را تحت فشار قرار دهد و منجر به بیحسشدن انگشت حلقه و انگشت کوچک شود
- کشیدگی: به دلیل نحوه عبور عصب اولنار از تونل کوبیتال، این عصب در برابر کشش هم آسیبپذیر است. اگر فرد آرنج خود را برای مدت طولانی مانند زمان خواب خم نگه دارد، میتواند عصب پشت آرنج را بکشد
- آناتومی: مفصل آرنج محل اتصال بسیاری از اعصاب و رگهای خونی در اندام فوقانی بدن است. بنابراین، تراکم در این ناحیه میتواند فشار اضافی بر عصب اولنار وارد کند. علاوهبراین، احتمالا عصب در حین حرکت در جای خود باقی نماند و در عوض روی یک برآمدگی استخوانی در آرنج به جلو و عقب حرکت کند و باعث تحریک شود
برخی فعالیتها یا آسیبهای قبلی هم ممکن است افراد را در معرض خطر بیشتر ابتلا به سندروم تونل کوبیتال قرار دهند. این موارد میتوانند شامل موارد زیر باشند:
- حرکات تکراری یا طولانیمدت
- شکستگی یا دررفتگی قبلی آرنج
- تورم مفصل آرنج
- کیستهای نزدیک مفصل آرنج
- خار استخوانی یا آرتروز آرنج
علائم سندروم تونل کوبیتال
گاهی اوقات، افراد عصب زند زیرین را عصب استخوان خندهدار هم مینامند. جایی که این عصب از آرنج عبور میکند، چربی و بافت زیرپوستی بسیار کمی وجود دارد؛ پس عصب نزدیکتر به سطح پوست و حساستر است. بنابراین، اگر فرد به قسمت داخلی آرنج خود ضربه بزند، این حس میتواند شبیه به شوک الکتریکی باشد.
اکثر افراد مبتلا به سندرم تونل کوبیتال علائمی را تجربه می کنند که ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- بیحسی، درد و ضعف در بازو، ساعد یا انگشتان
- ضعیف شدن یا کاهش قدرت گرفتن
- بیدارشدن در شب به دلیل درد یا بیحسی در دستها یا انگشتان، به ویژه انگشت کوچک و انگشت حلقه
- مشکل در خم و راست کردن انگشتان
- مشکل در استفاده از دستها یا انگشتان برای انجام کارهای ظریف
- کاهش حجم عضلات در قاعده شست و انگشت اول
معمولا علائم سندرم تونل کوبیتال، زمانیکه آرنج برای مدت طولانی خم یا تحت فشار باقی میماند، بسیار بدتر میشود.
عوارض سندروم تونل کوبیتال
اگر سندروم تونل کوبیتال، به موقع تشخیص داده نشود و درمان مناسب صورت نگیرد، میتواند منجر به عوارض جدی و بلندمدت شود. برخی از این عوارض عبارتاند از:
- ضعف دائمی در دست و انگشتان: فشردگی طولانی مدت عصب اولنار میتواند باعث ضعف مداوم در عضلات دست و انگشتان بهویژه در انگشت کوچک و انگشت حلقه شود. این ضعف فعالیتهای روزمره را دشوار میکند
- آتروفی عضلانی: آسیب مزمن به عصب اولنار میتواند باعث تحلیل رفتن عضلات (آتروفی) در دست شود. این تحلیل عضلانی احتمال دارد باعث تغییر شکل همیشگی دست شود
- از دست دادن حس در دست و انگشتان: بیحسی و گزگز شدن در انگشتان ممکن است برای همیشه باقی بماند. این مشکل توانایی فرد برای احساسکردن اشیا یا تشخیص دما و درد را کاهش میدهد
- کاهش قدرت گرفتن و دستکاری اشیا: کاهش قدرت در دست و انگشتان بر توانایی فرد در انجام کارهای دستی مانند نوشتن، استفاده از ابزارها یا انجام کارهای روزمره دیگر تاثیر منفی میگذارد
- درد مزمن: درد ناشی از سندرم تونل کوبیتال ممکن است به طور مزمن باقی بماند و حتی پس از درمانهای معمول هم کم نشود. این درد بر کیفیت زندگی فرد تأثیر منفی میگذارد
- تأثیر بر خواب: درد و بیحسی ممکن است باعث بیدارشدنهای مکرر در شب شوند. این وضعیت احتمال دارد به مشکلات خواب و خستگی روزانه منجر شود
روشهای تشخیص سندروم تونل کوبیتال
دکتر فوق تخصص آرنج احتمالا روند سندروم کوبیتال را با پرسیدن سوالاتی در مورد علائم شما شروع میکند. در زمان ملاقات با پزشک، احتمالا سوالات زیر را از شما پرسیده شود:
- علائم شما چیست
- چه مدتی است این علائم را تجربه میکنید
- چه داروهایی مصرف میکنید
- آیا احساس بیحسی میکنید
- آیا احساس میکنید دست یا انگشتان شما خواب میروند
- آیا احساس گزگزشدن دارید
- شدت درد چقدر است
- آیا قادر به انجام حرکات ظریف مانند تایپکردن هستید
- آیا تا به حال دچار شکستگی یا دررفتگی آرنج شدهاید
سپس پزشک ممکن است چندین آزمایش را تجویز کند که میتواند شامل موارد زیر باشد:
- آزمایش خون: برای بررسی بیماری دیابت یا تیروئید
- نوار عصب و عضله (EMG): این آزمایش به پزشک نشان میدهد که اعصاب و ماهیچههای اطراف چگونه عمل میکنند
- عکسبرداری با اشعه ایکس: برای بررسی خارهای استخوانی، آرتروز و مکانهایی که استخوان ممکن است عصب اولنار را تحت فشار قرار دهد
روش درمان سندروم تونل کوبیتال
سندروم تونل کوبیتال را میتوان با روشهای جراحی و غیرجراحی درمان کرد. پزشکان ترجیح میدهند، ابتدا از روشهای غیرتهاجمی استفاده کنند و معمولا درمان را با روشهای غیرجراحی آغاز میکنند. این روشها عبارتاند از:
- آتل و بریس: استفاده از آتل یا بریس پددار در هنگام خواب میتواند به صاف نگه داشتن آرنج شما کمک کند
- تمرینات ورزشی: تمرینات کششی عصب ممکن است به عصب زند زیرین شما کمک کند تا به راحتی از تونل کوبیتال عبور کند. همچنین این تمرینات احتمالا از سفتی آرنج و مچ دست جلوگیری کنند. تمرینی که میتوانید امتحان کنید این است که دست خودتان را با آرنج صاف جلوی بدنتان نگه دارید، سپس مچ دست و انگشتان خودتان را به سمت بدنتان خم کنید. در ادامه آنها را از خود دور نگه دارید و آرنج را خم کنید. برای اینکه مطمئن شوید تمرینات کششی عصب برای شما مناسب هستند، با دکتر فوق تخصص آرنج مشورت کنید
- کاردرمانی دست: یک متخصص کاردرمانی دست به بیمار کمک میکند تا با روشهای جلوگیری از فشار روی عصب زند زیرین آشنا شود
- داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی (NSAIDs): داروهای ضدالتهاب غیراستروئیدی احتمالا به درمان مشکل شما کمک کنند. این داروها مدت زمان ترمیم عصب اولنار کاهش میدهند و درد ناشی از سندروم تونل کوبیتال را کم میکنند
اگر درمانهایی که معرفی کردیم باعث بهبود سندروم کوبیتال نشوند، عصب به شدت تحت فشار قرار گرفته است یا فشار باعث ضعف عضلانی شده باشد، احتمالا پزشک شما جراحی را توصیه کند. در این شرایط باید به دکتر ارتوپدی در تهران مراجعه کنید. چندین نوع جراحی برای کمک به درمان سندروم تونل کوبیتال وجود دارد، از جمله:
- آزادسازی تونل کوبیتال: سقف تونل کوبیتال یک رباط است. این نوع جراحی تونل کوبیتال، رباط شما را برش میدهد و تقسیم میکند؛ درنتیجه تونل بزرگتر میشود و فشار روی عصب زند زیرین کمتر میشود. همچنین بافت جدیدی در محل برش رباط رشد خواهد کرد
- انتقال قدامی عصب اولنار: در این جراحی، جراح، عصب زند زیرین شما را از پشت برجستگی داخلی استخوان بازو به جلو منتقل میکند. این کار باعث میشود که عصب در استخوان شما گیر نکند
- برداشتن بخشی از برجستگی داخلی استخوان بازو: در این جراحی بخشی از برجستگی داخلی استخوان بازو را برای آزاد کردن عصب شما برمیدارد
معمولا این روشها بهصورت سرپایی در درمانگاه ارتوپدی تهران و شهرهای بزرگ انجام میشوند؛ البته در برخی موارد ممکن است به یک شب بستری در بیمارستان نیاز داشته باشد. همچنین به احتمال زیاد برای مدت دو تا سه هفته به آتل نیاز داشته باشند. گاهی اوقات برای بهدست آوردن دوباره حرکت و قدرت، فیزیوتراپی لازم است. جراحی به طور کامل بهبودی سندرم تونل کوبیتال را تضمین نمیکند؛ اما نتایج آن مثبت است.
راههای پیشگیری از سندروم تونل کوبیتال
اگرچه امکان جلوگیری از سندروم تونل کوبیتال بهصورت کامل وجود ندارد؛ اما راهکارهایی برای کاهش خطر ابتلا به آن وجود دارد که در ادامه به چند مورد از آنها اشاره کردهایم:
- از تکیه دادن روی آرنج خودداری کنید
- از فشار آوردن به قسمت داخلی بازو خودداری کنید
- اگر به طور مداوم از صندلی کامپیوتر استفاده میکنید، آرنج خود را روی دسته صندلی قرار ندهید. ارتفاع صندلی را تنظیم کنید تا آرنج در حالت مناسبی قرار گیرد
- در هنگام خواب آرنج خود را صاف نگه دارید
- از انجام فعالیتهایی که باعث خمشدن طولانیمدت آرنج میشود، خودداری کنید
جمعبندی
سندروم تونل کوبیتال، یک مشکل شایع است که میتواند زندگی روزمره را بهشدت تحت تأثیر قرار دهد. بیحسی و درد در دست و انگشتان تا ضعف و کاهش قدرت گرفتن، از جمله علائم این سندروم هستند؛ اما تشخیص به موقع و در نظر گرفتن روشهای درمانی مناسب میتواند از پیشرفت علائم جلوگیری کنید و حتی آنها را بهبود بخشد.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان با درد یا ناراحتی در آرنج مواجه هستید، نادیده گرفتن این علائم میتواند منجر به مشکلات جدیتری شود. البته به یاد داشته باشید، پیشگیری و درمان زودهنگام کلید حفظ سلامت و کیفیت زندگی است. پس اگر آرنج دردناکی دارید، اکنون زمان مناسبی است تا با مراجعه به کلینیک نیاوران و ویزیت توسط متخصصین مجموعه و انجام اقدامات لازم، در مسیر بهبودی قدم بگذارید. زیرا یکی از بهترین کلینیکها در شهر تهران و حتی کشور، کلینیک ارتوپدی نیاوران است که میتوانید کلیه مراحل درمان خودتان را در آن طی کنید.
