نوزادان ممکن است با برخی ناهنجاریها در سیستم اسکلتی عضلانی به دنیا بیایند. این ناهنجاریها معمولاً ریشه ژنتیکی دارند و قابل پیشگیری نیستند. هرچند ناهنجاریهای مادرزادی نگرانی و ناراحتی زیادی برای خانواده ایجاد میکنند، اما لازم است بدانید بسیاری از آنها قابل درمان هستند. از جمله ناهنجاریهای مادرزادی که برخی نوزادان به آن دچار میشوند، کلاب فوت یا پا چنبری است. در این مقاله از سایت کلینیک نیاوران به بررسی این بیماری و راههای درمان آن پرداختهایم. تا پایان با ما همراه باشید.
کلاب فوت چیست؟
برای پاسخ به سؤال کلاب فوت چیست، قبل از هر چیز باید بدانید این نوع از بیماری های پا معمولاً به صورت مادرزادی به وجود میآید و باعث خارج شدن پای نوزاد از حالت طبیعی خود میشود. در این بیماری، پای نوزاد به سمت داخل میچرخد. در موارد شدید این ناهنجاری کف پا کاملاً به سمت پای دیگر یا حتی به سمت بالا برمیگردد. تقریباً از هر 1000 نوزاد، یک نفر در بدو تولد دچار این مشکل است که نشان میدهد کلاب فوت یکی از شایعترین ناهنجاریهای مادرزادی مربوط به پا است.
پا چنبری ناهنجاری دردناکی نیست اما اگر از همان ابتدا برای درمان آن اقدام نکنید، عوارض آن برطرف نشده و پا در حالت چرخیده باقی میماند؛ درنتیجه فرزند شما قادر به راه رفتن نخواهد بود. اما در صورتی که برای درمان این ناهنجاری اقدام شود، حتی اگر میزان کمی از انحراف باقی بماند، فرزندتان میتواند راه برود و دامنه وسیعی از حرکات پا را داشته باشد. درمان این ناهنجاری معمولاً مدت کوتاهی پس از تولد شروع شده و در اکثر موارد پاچنبری خفیف با روشهای غیر جراحی قابل درمان است.
انواع کلاب فوت چیست
انواع این بیماری مادرزادی که با نام پا چنبری نیز شناخته میشود، عبارتاند از:
- پاچنبری ایزوله: این نوع که با نام کلاب فوت ایدیوپاتیک نیز شناخته میشود، از نوع دوم متداولتر است. خوب است بدانید که به بیماریهایی که دلیل بروز آنها مشخص نیست، ایدیوپاتیک گفته میشود. نوع ایزوله در کودکانی که هیچ مشکل دیگری ندارند، رخ میدهد.
- پاچنبری غیرایزوله: این نوع با مشکلات دیگری مانند آرتروگریپوز یا اسپینا بیفیدا رخ میدهد. نوزاد مبتلا به آرتروگریپوز دچار مشکلات مفاصل است و این مشکلات حرکتدادن دستها و پاها را دشوار میکنند. مفاصل این نوزاد ممکن است به درستی حرکت نکنند یا در موقعیتی ثابت بمانند. همچنین اسپینا بیفیدا متداولترین نقص لوله عصبی است که میتواند روی رشد مغز، ستون فقرات، طناب عصبی و مننژ تأثیر بگذارد. مننژ بافت پوشاننده و محافظ مغز و طناب نخاعی است
مطالعه بیشتر: درمان، علائم تشخیصی و عوارض صافی کف پا
پاچنبری نوزادان در همان زمان تولد قابل تشخیص است اما معمولاً در سونوگرافیهای قبل از تولد هم تشخیص داده میشود. تقریباً در نیمی از موارد ابتلا به این ناهنجاری، هر دو پای نوزاد درگیر میشود. اما در مواردی هم ممکن است فرزند شما فقط به کلاب فوت پای چپ یا راست دچار شده باشد. همچنین لازم است بدانید که احتمال بروز club foot در نوزادان پسر دو برابر نوزادان دختر است.
علائم کلاب فوت
در صورت بروز پا چنبری در نوزادان، حالتهای زیر را در او مشاهده خواهید کرد:
- قسمت بالای کف پا به سمت پایین و داخل چرخیده، قوس کف پا تا حد زیادی کم میشود و پاشنه پا هم به سمت داخل میچرخد.
- ممکن است پا آنقدر شدید بچرخد که به صورت وارونه به نظر برسد.
- پای آسیبدیده به طرز مشهودی کوتاهتر به نظر میرسد.
- عضلات کاف در ساق پای آسیبدیده معمولاً ضعیف هستند.
در صورت مشاهده هر یک از این علائم برای تشخیص دقیق و شروع درمان باید هر چه سریعتر به فوق تخصص ارتوپدی کودکان مراجعه کنید.
آیا کلاب فوت ارثی است؟
محققان نمیدانند دقیقا چه چیزی نوزادان را دچار بیماری کلاب فوت میکند؛ ولی، آنها بر این باور هستند که این بیماری ناشی از ترکیبی از عوامل محیطی و ژنتیکی است. نحوه انتقال این بیماری از والدین به نوزادان در مقایسه با بیماریهای ارثی شناختهشدهتری مانند کمخونی داسیشکل پیچیدهتر است. تحقیقات نشان میدهند که اگر فرزندی با این بیماری متولد شود، احتمال ابتلای فرزند دیگر به این بیماری 0.003 الی 0.03 افزایش مییابد.
علت بیماری کلاب فوت چیست؟
اگر میخواهید بدانید علت کلاب فوت چیست، باید ابتدا آشنایی مختصری با ساختار اسکلتی عضلانی بدن داشته باشید. در بدن ما بافتهای عضلانی اطراف استخوانها حضور دارند که با استفاده از آنها حرکات بدن میسر میشود. اما عضلات به وسیله بافتهایی به نام تاندون به استخوانها هم متصل میشوند تا بتوانند حرکات بدن را با هماهنگی ساختار اسکلتی بدن اجرا کنند. در صورتی که تاندونهای متصلکننده عضلات ساق پا به استخوان پا کوتاه و باریک باشند، باعث چرخش کف پا به سمت داخل شده و ناهنجاری club foot ایجاد میشود.
محققان هنوز در مورد علت ایجاد این وضعیت، به پاسخ دقیقی دست پیدا نکردهاند. محتملترین فرضیه در این مورد، بیان میکند هم عوامل ژنتیکی و هم عوامل محیطی بر بروز ناهنجاری پاچنبری تأثیر دارند. درواقع در خانوادههایی که سابقه بروز کلاب فوت وجود دارد، احتمال بروز این ناهنجاری بیشتر است. همچنین سیگار کشیدن در دوران بارداری میتواند تا حد زیادی احتمال ابتلای نوزاد به club foot را بیشتر کند. یکی دیگر از مواردی که احتمال بروز آن را زیاد میکند، کم بودن حجم مایع درون رحم در زمان بارداری است.
عوارض عدم درمان بیماری کلاب فوت
اگر کلاب فوت نوزاد بهدرستی درمان شود، خواهد توانست همانند دیگر کودکان بدود و بازی کند و با هیچ مشکلی در آینده روبرو نخواهد شد؛ ولی، اگر این بیماری درمان نشود، با عوارض زیر روبهرو خواهد شد:
- کودک معمولا هیچگونه درد و ناراحتی را تا زمانی که بخواهد بایستد یا راه برود، تجربه نخواهد کرد. یکی از مهمترین عوارض عدم درمان این بیماری این است که کودک نمیتواند روی کف پاها راه برود. کودک مجبور خواهد شد روی بخش بیرونی پاها و در موارد شدید، روی بخش بالایی پاها راه برود
- کودک در معرض خطر ابتلا به آرتریت قرار خواهد گرفت
- ازآنجاییکه کودک نمیتواند بهدرستی راه برود، انجام برخی از فعالیتها برای او دشوار خواهد شد
- ازآنجاییکه ظاهر پای کلاب فوت با پای کودکان دیگر متفاوت است، کودک اعتمادبهنفس نخواهد داشت
تشخیص club foot چگونه است؟
برای آنکه بدانید روش تشخیص کلاب فوت چیست، لازم است درنظر داشته باشید که این ناهنجاری قبل از تولد و به وسیله آزمایشهای سونوگرافی قابل تشخیص است. به همین دلیل پزشکان از همان ابتدای تولد برنامه درمانی نوزاد را آغاز میکنند. در مواردی هم که پاچنبری در جنین تشخیص داده نشود، در زمان تولد از روی شکل پاها قابل تشخیص است.
روشهای درمان کلاب فوت
پس از آشنایی با این ناهنجاری احتمالاً شما هم میپرسید، روش درمان کلاب فوت چیست؟ در ابتدا باید بدانید هدف از درمان club foot بازگرداندن پای آسیبدیده به حالتی است که بیمار بتواند بایستد، راه برود و پای خود را صاف روی زمین بگذارد. برای رسیدن به این هدف طیفی از درمانهای غیرجراحی برای پا چنبری خفیف تا جراحیهای پیچیده برای موارد شدید وجود دارد که در ادامه آنها را بررسی میکنیم.
درمان دستی: در این روش درمانگر سعی میکند به درمان کلاب فوت با ماساژ و کشش پرداخته، پای نوزاد را در وضعیت صحیح قرار دهد و آن را با استفاده از گچ در این حالت نگه دارد. این فرایند کشش، قرار دادن پا در وضعیت صحیح و گچ گرفتن تا زمانی که بهبود قابل ملاحظهای در پای آسیبدیده مشاهده شود، ادامه پیدا میکند. برای بیشتر نوزادان این روند بین شش تا هشت هفته ادامه خواهد داشت.
تنتونومی آشیل: پس از طی شدن دوره درمان دستی و گچ گرفتن، تقریباً 90 درصد نوزادان نیاز دارند برخی اقدامات جزئی روی پای آنها انجام شود تا سفتی تاندونها از بین برود. برای انجام این کار که به تنتونومی آشیل معروف است، پزشک با ابزار بسیار کوچکی اقدام به ایجاد شکاف ریزی در آشیل نوزاد میکند. این شکاف آنقدر کوچک است که نیاز به بخیه هم ندارد. اما گچ جدیدی روی آن گرفته میشود تا در دوره بهبودی از آشیل محافظت کند. این گچ حدودا سه هفته باقی میماند. در این مدت آشیل برای ترمیم شکاف، رشد کرده و بلندتر میشود. پس از برداشتن گچ، معمولا آسیب برطرف شده و کلاب فوت به طور کامل درمان میشود.
مطالعه بیشتر: کلینیک فوق تخصصی پا و مچ پا
بریس: حتی درمواردی که درمان کلاب فوت با گچ موفقیتآمیز باشد، باز هم احتمال بازگشت دوباره این آسیب وجود دارد. برای اینکه از درمان دائمی ناهنجاری مطمئن شوید، کودک شما باید تا چند سال از بریس مخصوص استفاده کند. بریس باعث میشود پای آسیبدیده همواره در حالت صحیح و طبیعی خود قرار گرفته و از بروز دوباره آسیب جلوگیری میکند. هرچند استفاده از آن ممکن است برای خانواده کودک سخت باشد، اما برای اطمینان از کامل شدن درمان ضروری است.
در سه ماه اول پزشک توصیه میکند بریس همواره به صورت 24 ساعته پوشیده شود؛ اما با گذشت زمان، مدت زمان استفاده از آن کاهش مییابد. در این دوره پوشیدن بریس در زمان خواب و استراحت توصیه میشود، به طوریکه به مدت 12 تا 14 ساعت در روز مورد استفاده قرار گیرد. بیشتر کودکان باید این روند را بین سه تا چهار سال ادامه دهند.
انواع مختلفی از بریس برای درمان پا چنبری خفیف وجود دارد. برخی از آنها هر دو پا را در یک موقعیت ثابت نگه میدارند و با پوشیدن آن نمیتوان یکی از پاها را جداگانه حرکت داد. اما نوع دیگری هم مورد استفاده قرار میگیرد که میتوان پاها را به طور مستقل حرکت داد. پزشک درمورد اینکه کدام نوع بریس برای فرزند شما مناسبتر است، توصیههای لازم را ارائه خواهد داد. البته معمولاً کودکان در روزهای اول استفاده از بریس اذیت میشود و ناآرامی میکنند؛ اما با گذشت زمان کمکم عادت کرده و با درمان همراهی بیشتری نشان خواهند داد.
فیزیوتراپی: روش درمانی دیگری که میتوان برای کلاب فوت استفاده کرد، تمرینات کششی، تثبیت و باندپیچی است. این روش توسط فیزیوتراپیست انجام شده و میتوان از همان بدو تولد نوزاد آن را شروع کرد. در ابتدا تمرینات کششی هر روز انجام شده و درمان دستی روی آن اجرا میشود، سپس با استفاده باند و یک اسپلینت پلاستیکی پای آسیبدیده بسته میشود تا دامنه حرکتی آن حفظ شود. در ادامه درمان، فیزیوتراپیست تمرینات را به خانواده کودک آموزش داده تا بتوانند در خانه انجام دهند.
بعد از گذشت سه ماه از شروع درمان بیشتر نوزادان بهبودی قابل ملاحظهای نشان میدهند. با این حال استفاده از روش تنتونومی برای کامل شدن درمان لازم است. همچنین تمرینات باید تا سن دو یا سه سالگی کودک ادامه داشته باشند تا از بازگشت دوباره آسیب جلوگیری شود.
مطالعه بیشتر:همه چیز درباره اسکن کف پاکاربرد و فواید آن
عمل جراحی: با اینکه در اکثر موارد club foot با روشهای غیرجراحی قابل درمان است، اما در مواردی هم این ناهنجاری پا به راحتی درمان نمیشود یا ممکن است پا چنبری درمان شده به حالت اولیه برگردد. این مشکل معمولاً به خاطر سختی روند درمان غیرجراحی برای خانواده به وجود میآید. همچنین مواردی از کلاب فوت شدید هم واقعاً به روشهای غیرجراحی پاسخ نمیدهند. در چنین مواردی با عمل کلاب فوت، ناهنجاری برطرف شده و پا در حالت طبیعی خود قرار میگیرد.
روش های جلوگیری از کلاب فوت
ازآنجاییکه محققان نمیدانند چه چیزی باعث ایجاد فوت کلاب میشود، جلوگیری از آن همیشه امکانپذیر نیست؛ ولی، با انجام کارهای زیر ممکن است بتوانید خطر ابتلای کودکتان را به این بیماری کاهش دهید:
- چکاپی قبل از بارداری انجام دهید تا مطمئن شوید که سالم هستید
- اگر فردی در خانواده شما دچار این بیماری بوده است، با مشاور ژنتیک صحبت کنید. مشاور ژنتیک فردی آموزشدیده در زمینه ژنها، نقایص مادرزادی و دیگر مشکلات ارثی است
- مطمئن شوید که دچار عفونتهایی مانند زیکا نیستند و از خود در برابر آن محافظت کنید. به مناطق آلوده به زیکا سفر نکنید و اجازه ندهید پشهها شما را نیش بزنند. همچنین از برقراری رابطه جنسی با افرادی که ممکن است دچار عفونت زیکا شده باشند یا بهتازگی به مناطق آلوده به زیکا سفر کردهاند، خودداری کنید. اگر در بیمارستان، مطب پزشک، آزمایشگاه یا دیگر مراکز پزشکی کار میکنید، از تماس با مایعات افراد آلوده یا نمونههای آزمایشگاهی خودداری کنید
- همه آزمایشهای لازم را در طول بارداری انجام دهید تا بارداری سالمی داشته باشید
- از مصرف سیگار، مواد مخدر و الکل و قرارگرفتن در معرض دود سیگار خودداری کنید. اگر برای ترک این موارد به کمک نیاز دارید، این موضوع را به پزشک خود اطلاع دهید
سخن پایانی
در این مقاله سعی کردیم برای این سؤال که کلاب فوت چیست، پاسخ کامل و واضحی ارائه کرده و روش درمان جدید کلاب فوت را بررسی کنیم. از آنجایی که درمان کلاب فوت در بزرگسالی بسیار سخت و طاقتفرسا است، بهترین زمان درمان کلاب فوت در همان بدو تولد نوزاد است. این بیماری در دوران جنینی تشخیص داده میشود و باید از همان ابتدا برای درمان آن اقدام کنید.
سوالات متداول
- کلاب فوت چیست و چه علائمی دارد؟
کلاب فوت (Clubfoot) یک ناهنجاری مادرزادی است که در آن پای نوزاد به سمت داخل یا پایین چرخیده است. این مشکل میتواند یک یا هر دو پا را درگیر کند. از علائم اصلی آن میتوان به چرخش غیرطبیعی پا، سفتی تاندونها، کوچکی پا نسبت به حالت طبیعی و عدم توانایی در قرار گرفتن صحیح پا روی زمین اشاره کرد.
- علت ایجاد کلاب فوت چیست؟ آیا میتوان از آن پیشگیری کرد؟
علت دقیق کلاب فوت مشخص نیست، اما عوامل ژنتیکی، مشکلات رشد جنینی و گاهی شرایط محیطی ممکن است نقش داشته باشند. در حال حاضر راه مشخصی برای پیشگیری از کلاب فوت وجود ندارد، اما در صورت سابقه خانوادگی، انجام غربالگریهای دوران بارداری میتواند به شناسایی زودهنگام کمک کند.
- درمان کلاب فوت چگونه انجام میشود و آیا کودک میتواند طبیعی راه برود؟
بله، در بیشتر موارد با درمان مناسب، کودکان مبتلا به کلاب فوت میتوانند به طور طبیعی راه بروند. رایجترین روش درمان، روش “پونستی” است که شامل گچگیری تدریجی و در برخی موارد جراحی کوچک برای آزادسازی تاندون آشیل است. پس از اصلاح، استفاده از بریس به مدت چند سال برای جلوگیری از بازگشت ناهنجاری ضروری است.
