فتق دیسک گردن یا فتق گردنی که به آن هرنی دیسک گردن (Cervical Herniated Disc) هم میگویند، یکی از شایعترین انواع بیماریهای گردن است و زمانی رخ میدهد که ماده ژلاتینی داخل دیسکهای بین مهرهای از پوشش سخت خود خارج شده و بر ریشههای عصبی یا نخاع فشار وارد کنند. این عارضه معمولاً بر اثر فرسودگی تدریجی دیسکها یا آسیبهای ناگهانی به وجود میآید و بسته به شدت آن، معمولاً موجب درد، بیحسی یا ضعف عضلانی میشود.
در این مقاله مراحل فتق دیسک گردن، علل، علائم، عوارض، روشهای پیشگیری، تشخیص و درمان آن را بررسی میکنیم. همراه ما باشید.
فتق دیسک گردن چیست
فتق دیسک گردن زمانی اتفاق میافتد که ماده ژلاتینی داخل دیسک بین مهرهای از لایه سخت بیرونی خود خارج شده و به ریشههای عصبی یا نخاع فشار وارد کند. این عارضه معمولاً بر اثر فرسودگی تدریجی دیسکها یا در پی آسیبهای ناگهانی ایجاد میشود. در صورت بروز علائم این مشکل، مشاوره با دکتر متخصص دیسک گردن برای تشخیص و درمان صحیح کمککننده است.
فرایند فتق گردنی چند مرحله دارد که شامل موارد زیر است:
تخریب تدریجی دیسک: با افزایش سن، تغییرات شیمیایی در ساختار دیسکهای بین مهرهای ایجاد میشود و باعث کاهش استحکام آنها میگردد. در این مرحله، دیسکها خشکتر و نازکتر شده و توانایی جذب ضربههای حرکتی بدن کاهش مییابد.
برآمدگی دیسک: در این مرحله، شکل یا موقعیت دیسک تغییر کرده و کمی به کانال نخاعی یا ریشههای عصبی فشار وارد میکند. این وضعیت که به برآمدگی دیسک نیز شناخته میشود، مرحلهای پیشرفتهتر از تخریب اولیه است اما هنوز پارگی کامل در دیواره دیسک رخ نداده است.
بیرونزدگی دیسک (اکستروژن) : هسته ژلمانند دیسک از جای خود حرکت کرده و به سمت دیواره خارجی دیسک فشار میآورد، اما همچنان درون دیسک باقی میماند و بهطور کامل به بیرون نشت نکرده است.
جدا شدن دیسک: در این مرحله، بخشی از هسته دیسک از دیواره آن عبور کرده و وارد کانال نخاعی میشود. این وضعیت که شدیدترین مرحله فتق دیسک است، معمولاً با درد شدید، بیحسی یا اختلالات حرکتی همراه است.
مطالعه بیشتر: آشنایی با انواع بیماری های گردن
علت فتق دیسک گردن
علت فتق دیسک گردن بیشتر به فرسودگی طبیعی دیسکها برمیگردد که با افزایش سن رخ میدهد. با گذشت زمان، دیسکهای بین مهرهای آب خود را از دست داده و انعطافپذیریشان کاهش مییابد، بنابراین مستعد پارگی یا ترک میشوند. همچنین حرکات ناگهانی، ضربههای شدید به گردن، وضعیت نادرست بدن هنگام کار یا خواب، بلند کردن اجسام سنگین، تصادفات رانندگی و آسیبهای ورزشی از دیگر دلایل رایج این مشکل هستند.
علاوه بر این، عوامل ژنتیکی، سیگار کشیدن، چاقی و سبک زندگی کمتحرک نیز در ضعیف شدن دیسکها نقش دارند. در برخی موارد فشار روانی طولانیمدت نیز تنش عضلانی ایجاد کرده و در بروز فتق دیسک نقش دارند. البته درمورد عوامل ژنتیکی باید بررسی دقیقتری انجام شود زیرا این عامل بیشتر در سنین پایینتر و افراد با سابقه خانوادگی دیده میشود.
علائم فتق دیسک گردن چیست
شایعترین علائم دیسک گردن، درد در ناحیه گردن است که به شانه، بازو یا انگشتان دست نیز انتشار مییابد و فعالیتهای روزمره فرد را تحت تأثیر قرار میدهد. علاوه بر این، بسیاری از بیماران بیحسی، گزگز یا احساس سوزنسوزن شدن در اندامهای فوقانی را تجربه میکنند که گاه با احساس ضعف همراه است.
ضعف عضلانی در بازو یا دست، محدودیت در حرکت گردن و سردردهای ناحیه پشت سر نیز از دیگر نشانههای فتق گردنی به شمار میروند. در موارد شدیدتر، اختلال در مهارتهای حرکتی ظریف، عدم تعادل در راه رفتن و حتی مشکلات ادراری یا گوارشی مشاهده میشود که نیازمند مداخلات درمانی فوری است.
توجه داشته باشید گاهی اوقات فتق دیسک گردن بدون بروز علائم آشکار باقی میماند و تنها در تصویربرداریهای پزشکی به طور تصادفی تشخیص داده میشود.
خطرات و عوارض فتق دیسک گردن
یکی از مهمترین خطرات و عوار دیسک گردن، آسیب دائمی به اعصاب گردنی است که به بیحسی، ضعف یا حتی فلج نسبی در دستها و بازوها منجر میشود.
فشار مداوم دیسک بیرونزده بر نخاع نیز معمولا باعث بروز میلوپاتی گردنی میشود؛ به این معنی است که این بیماری با اختلال در تعادل، ضعف عضلانی در پاها، دردهای تیرکشنده و مشکلات در کنترل ادرار و مدفوع همراه است. این آسیبها تا حد زیادی استقلال فرد را کاهش میدهد و توانایی انجام فعالیتهای روزمره او را مختل میکنند.
از دیگر عوارض و خطرات احتمالی فتق دیسک گردن درد مزمن گردن، سردردهای مکرر، خشکی و گرفتگی عضلات گردن، کاهش دامنه حرکتی و افت کیفیت زندگی است. چرا که محدود شدن حرکت گردن باعث دشواری در انجام وظایف شغلی و افزایش خطر زمین خوردن و آسیبهای بعدی میشود.
چگونه می توان از فتق دیسک گردن جلوگیری کرد؟
برای جلوگیری از فتق دیسک گردن باید به حفظ سلامت ستون فقرات توجه ویژهای داشت. از این رو، رعایت وضعیت صحیح بدن هنگام نشستن، ایستادن و خوابیدن نقش مهمی در پیشگیری این مشکل ایفا میکند. همچنین استفاده از صندلیهای ارگونومیک در محیط کار، تنظیم ارتفاع میز و مانیتور و پرهیز از خم شدن طولانی به جلو بسیار مؤثر است. افزون بر این، تقویت عضلات گردن و شانه با ورزشهای مناسب، وزن بدن را متعادل نگه میدارد و فشار را از روی دیسکها کاهش میدهد. به علاوه انجام حرکات کششی روزانه نیز باعث حفظ انعطافپذیری و سلامت عضلات میشود.
از سوی دیگر، اجتناب از بلند کردن اجسام سنگین یا انجام حرکات ناگهانی گردن در جلوگیری از فتق گردنی اهمیت زیادی دارد. ترک سیگار، حفظ وزن ایدهآل و پرهیز از نشستنهای طولانی مدت پشت میز یا مقابل صفحهنمایش از دیگر راهکارهای مؤثر به شمار میآید.
علاوه بر موارد گفته شده، استفاده از بالش مناسب هنگام خواب، داشتن تشک استاندارد، مدیریت استرس و توجه به نشانههای اولیه درد گردن برای پیشگیری از فتق دیسک گردن توصیه میشود.
روش تشخیص فتق دیسک گردنی
روش تشخیص فتق دیسک گردنی شامل معاینه بالینی و تصویربرداریهای پزشکی است. پزشک ابتدا با گرفتن شرح حال دقیق، علائم بیمار را بررسی کرده و آزمایشات فیزیکی نظیر تست قدرت عضلانی، حس لامسه و واکنشهای عصبی را انجام میدهد. در ادامه برای تایید تشخیص، تصویربرداریهایی چون امآرآی (MRI) تجویز میشود که بهترین روش برای مشاهده دقیق دیسکها و عصبهای تحت فشار است. گاهی سیتیاسکن یا میلوگرافی نیز به کار گرفته میشود. در بعضی موارد تست نوار عصب و عضله (الکترومیوگرافی) برای ارزیابی عملکرد اعصاب درگیر ضرورت پیدا میکند.
به طور کل، تشخیص صحیح، انتخاب درمان مناسب را تضمین میکند.
روش های درمان فتق دیسک گردن
روشهای درمان فتق دیسک گردن به شدت علائم و میزان آسیب بستگی دارد. در بیشتر موارد، درمانهای غیرجراحی در ابتدا پیشنهاد میشوند. این روشها عبارتاند از:
درمان دارویی
درمان دارویی فتق دیسک گردن عمدتاً برای کنترل درد و التهاب طراحی شده است. داروهای ضدالتهاب غیر استروئیدی مانند ایبوپروفن و ناپروکسن به کاهش تورم و درد کمک میکنند. در صورت شدت بیشتر درد، داروهای شلکننده عضلانی برای رفع اسپاسم عضلانی تجویز میشوند.
گاهی پزشک داروهای کورتیکواستروئیدی خوراکی یا تزریقی را به کار میگیرد تا التهاب ناحیه را سریعتر کاهش دهد. همچنین در برخی موارد که درد بسیار شدید باشد، مسکنهای قویتری مثل اپیوئیدها به صورت موقت استفاده میشوند. افزون بر این، داروهای ضدافسردگی سه حلقهای یا ضدصرع نیز برای کنترل دردهای عصبی البته تحت نظر دقیق پزشک تجویز میشوند.
جا انداختن فتق دیسک
جا انداختن فتق دیسک در اصطلاح عامیانه به روشهای غیرجراحی فیزیکی برای بهبود بیرونزدگی دیسک گفته میشود. این روش معمولاً توسط متخصصین فیزیوتراپی یا کایروپراکتیک انجام میشود و شامل حرکات دستی کنترل شده برای بازگرداندن دیسک به موقعیت طبیعی یا کاهش فشار روی اعصاب است. البته دقت داشته باشید که این روش برای همه بیماران مناسب نیست و باید با احتیاط زیادی انجام شود تا خطر آسیب بیشتر به نخاع یا عصبها به حداقل برسد.
جا انداختن دیسک گردن بدون ارزیابی دقیق پزشکی یا تصویربرداری ممکن است باعث بدتر شدن وضعیت بیمار شود، بنابراین انجام آن زیر نظر پزشک متخصص توصیه میشود.
ورزش
ورزش بخش مهمی از روند درمان و پیشگیری از فتق دیسک گردن به شمار میرود. حرکات کششی و تقویتی خاص تا حدودی به افزایش انعطافپذیری عضلات گردن و تثبیت مهرهها کمک میکنند. همچنین تمرینات سادهای مانند خم کردن آرام گردن به جلو، عقب، طرفین یا چرخاندن سر معمولا درد و خشکی را کاهش میدهد.
به علاوه، تمرینات ایزومتریک گردن که بدون حرکت مفصلی انجام میشود، نیز قدرت عضلات حمایتی را افزایش میدهد. مهم است که برنامه ورزشی تحت نظر فیزیوتراپیست طراحی شده و به تدریج شدت یابد. انجام حرکات نامناسب یا فشار بیش از حد گاهی آسیب بیشتری به فرد وارد میکند.
جراحی
جراحی برای درمان فتق دیسک گردن زمانی توصیه میشود که درمانهای غیرجراحی در کنترل علائم موفق نباشد یا عوارض شدیدی مانند ضعف عضلانی یا بیاختیاری ایجاد شود. یکی از روشهای رایج، دیسککتومی قدامی است که طی آن دیسک آسیبدیده از طریق برشی کوچک در جلو گردن برداشته میشود. گاهی پس از برداشتن دیسک، مهرهها با استفاده از پیوند استخوان یا ابزارهای مصنوعی به هم متصل میشوند. در برخی موارد هم دیسک مصنوعی جایگزین دیسک آسیبدیده میشود. جراحی معمولاً با هدف آزادسازی عصب تحت فشار و بهبود عملکرد حرکتی انجام میشود و در بیشتر موارد نتایج موفقیتآمیزی دارد.
سخن پایانی
در این مقاله توضیح دادیم که فتق دیسک گردن بر اثر فرسودگی یا آسیب، با فشار بر نخاع و اعصاب ایجاد میشود و با علائمی مانند درد، بیحسی و ضعف همراه است. عواملی مانند افزایش سن، حرکات نادرست و سبک زندگی ناسالم در بروز آن نقش دارند.
تشخیص فتق گردنی با معاینه و MRI انجام میشود و درمان با دارو، فیزیوتراپی یا جراحی صورت میگیرد. تشخیص و درمان به موقع برای پیشگیری از عوارض جدی اهمیت دارد.
سوالات متداول
- شایعترین علت فتق دیسک گردنی چیست؟
شایعترین علت، فرسودگی و ساییدگی تدریجی دیسک به دلیل افزایش سن و کاهش خاصیت ارتجاعی آن است.
- چه کسانی بیشتر در معرض فتق دیسک گردن قرار دارند؟
افراد بالای ۳۰ سال، کسانی که سیگار مصرف میکنند، مشاغل دارای فعالیت بدنی سنگین یا نشستنهای طولانی دارند، بیشتر در معرض این مشکل قرار میگیرند.
- درمانهای غیرجراحی فتق دیسک گردن شامل چه روشهایی است؟
روشهای غیرجراحی شامل استراحت کنترلشده، فیزیوتراپی تخصصی، مصرف داروهای ضدالتهاب، تزریق کورتون در محل آسیب و انجام تمرینات اصلاحی تحت نظر متخصص میشود.
