شانه، یکی از پیچیدهترین مفاصل بدن است که به ما امکان میدهد تا طیف وسیعی از حرکات را انجام دهیم؛ اما مانند هر مفصل دیگری، شانه نیز در معرض آسیب و بیماری قرار میگیرد. یکی از شایعترین مشکلات شانه، آرتروز یا ساییدگی مفصل است. در این مطلب، به بررسی علل بروز آرتروز مفصل شانه، علائم آن، روشهای تشخیص و مهمتر از همه، گزینههای درمانی موثر میپردازیم.
آشنایی با آناتومی کلی شانه
مفصل شانه، به دلیل دامنه حرکتی وسیع، در معرض آسیبهای مختلفی قرار دارد. شانه، بخشی از دست است که به بخشهای دیگری، از جمله کتف متصل است. از آنجا که آناتومی این بخشها با هم متفاوت است، بیماریهایی، مثل آرتروز کتف راست یا چپ با آرتروز شانه راست یا چپ نیز با یکدیگر تفاوت دارند. هرچند اغلب این دو را با یکدیگر اشتباه میگیرند. برای درک بهتر این مفصل و مراقبت از آن، آشنایی با آناتومی شانه ضروری است. شانه از چندین استخوان، مفصل، رباط، عضله و تاندون تشکیل شده که بهطور هماهنگ با هم کار میکنند.
استخوانهای شانه
- کتف (اسکاپولا): یک استخوان مثلثیشکل است که در پشت قفسه سینه قرار دارد.
- ترقوه (کلیکل): استخوانی طویل و S شکل است که از جلوی قفسه سینه تا بالای شانه امتداد مییابد.
- بازو (هومروس): استخوان بلند بازو است که در مفصل شانه به کتف متصل میشود.
مفاصل شانه
- مفصل گلنوهومرال: اصلیترین مفصل شانه است که سر گرد استخوان بازو در حفرهای کم عمق در کتف قرار میگیرد. این مفصل به شانه اجازه میدهد تا در جهات مختلف حرکت کند.
- مفصل آکرومیوکلاویکولار: محل اتصال استخوان ترقوه به زائده آکرومیون کتف است.
- مفصل استرنوکلاویکولار: محل اتصال استخوان ترقوه به استخوان جناغ سینه است.
رباطهای شانه
رباطها بافتهای محکمی هستند که استخوانها را به هم متصل کرده و به پایداری مفصل کمک میکنند.
عضلات شانه
عضلات شانه به دو گروه اصلی تقسیم میشوند که عبارتاند از:
- عضلات روتاتور کاف: این گروه از عضلات کوچک، سر استخوان بازو را در حفره گلنوئید نگاه میدارند و به چرخش بازو کمک میکنند.
- عضلات بزرگتر: این عضلات، حرکات بزرگتر شانه، مانند بالا بردن بازو و چرخاندن آن را انجام میدهند.
تاندونهای شانه
تاندونها، بافتهای محکمی هستند که عضلات را به استخوانها متصل میکنند.
مطالعه بیشتر: آشنایی با علت درد بین دو کتف
مشکلات و بیماری های مفصل شانه
مفصل شانه، به دلیل ساختار پیچیده و دامنه حرکتی وسیع، مستعد ابتلا به انواع مختلفی از مشکلات و بیماریهاست. این مشکلات، معمولا باعث درد، محدودیت حرکتی و کاهش عملکرد شانه میشوند. در ادامه به برخی از شایعترین مشکلات و بیماریهای مفصل شانه اشاره میکنیم.
- پارگی روتاتور کاف: این آسیب، زمانی رخ میدهد که تاندونهای عضلات روتاتور کاف، که سر استخوان بازو را در حفره گلنوئید نگاه میدارند، پاره شوند.
- سندروم گیرافتادگی شانه: در این سندروم، تاندونها و بورس زیر آکرومیون در اثر حرکات تکراری یا ضربه، بین استخوان آکرومیون و سر استخوان بازو گیر میکنند و باعث درد و التهاب میشوند.
- شانه یخزده: این بیماری با درد و محدودیت شدید حرکتی شانه مشخص میشود. علت دقیق آن مشخص نیست؛ اما عوامل مختلفی، مانند دیابت، تیروئید و جراحیهای قبلی در ایجاد آن نقش دارند.
- آرتروز شانه: آرتروز یا ساییدگی مفصل شانه باعث درد، تورم و کاهش دامنه حرکتی میشود.
- دررفتگی شانه: در این حالت، سر استخوان بازو از حفره گلنوئید خارج میشود.
- بورسیت شانه: التهاب بورسهای اطراف مفصل شانه، که باعث درد و تورم میشود.
علل ابتلا به آرتروز مفصل شانه
آرتروز شانه، یا استئوآرتریت شانه، یک بیماری مفصلی است که با تخریب تدریجی غضروف محافظ مفصل همراه است. این تخریب باعث ایجاد درد، سفتی و کاهش دامنه حرکتی شانه میشود. دلایل مختلفی برای ابتلا به آرتروز شانه وجود دارد که برخی از مهمترین آنها عبارتاند از:
- افزایش سن: با افزایش سن، غضروفهای مفصل، بهتدریج تحلیل میروند و احتمال ابتلا به آرتروز افزایش مییابد.
- آسیبهای قبلی: آسیبهای قدیمی به مفصل شانه، مانند دررفتگی، شکستگی یا پارگی روتاتور کاف، احتمال ابتلا به آرتروز را افزایش میدهند.
- استفاده بیشازحد از مفصل: انجام فعالیتهای تکراری با شانه، مانند کارهای سنگین، ورزشهای پرتابی یا کار با کامپیوتر بهمدت طولانی، به مفصل فشار وارد میکند و باعث سایش غضروف میشود.
- بیماریهای زمینهای: برخی بیماریها، مانند روماتیسم مفصلی، نقرس و پوکی استخوان، خطر ابتلا به آرتروز مفصل شانه را افزایش میدهند.
- ژنتیک: برخی افراد به دلیل عوامل ژنتیکی، مستعد ابتلا به آرتروز هستند.
- چاقی: اضافهوزن، فشار زیادی به مفاصل وارد میکند و خطر ابتلا به آرتروز را افزایش میدهد.
علائم و نشانه های آرتروز مفصل شانه
همانطور که گفتیم، تخریب تدریجی غضروف شانه، باعث ایجاد درد، سفتی و کاهش دامنه حرکتی شانه میشود؛ اما این بیماری، علام دیگری نیز دارد که در ادامه به آنها اشاره میکنیم.
- درد: یکی از شایعترین علائم آرتروز مفصل شانه، درد است. این درد ممکن است در هنگام حرکتدادن شانه، در حالت استراحت یا حتی در شب تشدید شود.
- سفتی: احساس سفتی و خشکی در مفصل شانه، خصوصا هنگام صبح یا بعد از مدت طولانی بیحرکتی، از دیگر علائم ساییدگی شانه و آرتروز است.
- کاهش دامنه حرکتی: آرتروز میتواند باعث محدود شدن دامنه حرکتی شانه شود. ممکن است در بالا بردن بازو، چرخاندن آن یا رساندن آن به پشت سر با مشکل مواجه شوید.
- صدا دادن مفصل: هنگام حرکتدادن مفصل شانه، ممکن است صدای ساییدگی یا ترکخوردن شنیده شود.
- ضعف: ضعف در عضلات اطراف شانه نیز ممکن است رخ دهد.
- تورم: در برخی موارد، ممکن است تورم خفیف در اطراف مفصل شانه مشاهده شود.
اگر شما علائم آرتروز شانه را تجربه میکنید، بهتر است به پزشک مراجعه کنید. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب میتواند به کاهش درد و بهبود عملکرد شانه کمک کند. توجه داشته باشید که نشانههای ابتلا به آرتروز مفصل شانه ممکن است با سایر مشکلات شانه، مانند پارگی روتاتور کاف اشتباه گرفته شود. بنابراین، تشخیص دقیق توسط پزشک بسیار مهم است.
نحوه تشخیص و روش معاینه آرتروز مفصل شانه
پزشک، برای تشخیص دقیق آرتروز مفصل شانه، از ترکیبی از روشهای مختلف استفاده میکند که شامل معاینه فیزیکی و آزمایشهای تصویربرداری است.
معاینه فیزیکی
در طول معاینه فیزیکی، پزشک بادقت، شانه شما را بررسی میکند تا علائم آرتروز را شناسایی کند. این بررسی ممکن است شامل موارد زیر باشد:
- بررسی دامنه حرکتی: پزشک از شما میخواهد که حرکات مختلفی را با شانه خود انجام دهید تا دامنه حرکتی و وجود محدودیت در حرکت را ارزیابی کند.
- بررسی درد: پزشک با فشار دادن روی نقاط مختلف شانه، نقاط دردناک را شناسایی و شدت درد را ارزیابی میکند.
- بررسی صداهای مفصل: پزشک ممکن است با حرکتدادن مفصل شانه، صدای ساییدگی یا ترکخوردن را بشنود که این صدا میتواند نشانه آرتروز باشد.
- بررسی قدرت عضلات: پزشک، قدرت عضلات اطراف شانه را برای ارزیابی ضعف عضلانی ناشی از آرتروز بررسی میکند.
آزمایشهای تصویربرداری
- اشعه ایکس: یکی از رایجترین آزمایشها برای تشخیص آرتروز محسوب میشود. اشعه ایکس، تغییرات در غضروف، استخوان و فضای مفصلی را نشان میدهد.
- امآرآی (MRI) : این آزمایش، تصویر دقیقتری از بافتهای نرم، مانند تاندونها، رباطها و غضروف ارائه میدهد و آسیبهای دیگری را که ممکن است باعث علائم مشابه آرتروز شوند نیز شناسایی میکند.
- سونوگرافی: سونوگرافی برای بررسی بورسهای اطراف مفصل و تاندونهای روتاتور کاف استفاده میشود.
در برخی موارد، پزشک ممکن است آزمایشهای دیگری، مانند آزمایش خون را نیز برای بررسی وجود التهاب یا بیماریهای زمینهای تجویز کند.
بهترین پزشک معالج آرتروز مفصل شانه
گفتیم که آرتروز مفصل شانه، یک بیماری مزمن است، اما با درمان مناسب میتوان درد و التهاب را کاهش داد و عملکرد شانه را بهبود بخشید. روشهای درمانی مختلفی برای آرتروز شانه وجود دارد که بسته به شدت بیماری و شرایط فردی، توسط پزشک تجویز میشود. ضمن اینکه مراجعه به پزشک حاذق و متخصص نیز تاثیر زیادی در روند بهبودی دارد. زمانیکه با این بیماری مواجه میشوید بهتر است به پزشک متخصص ارتوپدی، فوق تخصص شانه و آرنج (فلوشیپ)، فوق تخصص جراحی شانه و آرنج، متخصص طب فیزیکی یا روماتولوژیست مراجعه کنید؛ بنابراین انتخاب کلینیک و پزشک مناسب، اهمیت بسیار زیادی دارد.
کلینیک نیاوران، یکی از بهترین کلینیکهای ارتوپدی تهران است که بهترین متخصصان ارتوپدی را در اختیار دارد. در این کلینیک، خدمات تشخیصی و درمانی برای آرتروز مفصل شانه نیز ارائه میشود. و اما چرا کلینیکهای نیاوران را انتخاب کنیم؟ برخی از مهمترین دلایل مراجعه به این کلینیک عبارتاند از:
- تجهیزات پیشرفته
- کادر پزشکی مجرب
- خدمات جامع؛ مثل خدمات مشاورهای و توانبخشی
برای کسب اطلاعات بیشتر و نوبتگیری، با کلینیک تخصصی ارتوپدی نیاوران تماس بگیرید.
روش های درمان آرتروز و ساییدگی مفصل شانه
متاسفانه، هنوز درمان قطعی آرتروز شانه مشخص و کشف نشده است؛ اما خوشبختانه، روشهای درمانی مختلفی برای مدیریت درد و بهبود آرتروز و ساییدگی مفصل شانه وجود دارد. انتخاب روش درمان، بسته به شدت بیماری، سن بیمار و سایر عوامل فردی متفاوت است.
روشهای غیر جراحی
قبل از اینکه به جراحی فکر کنید، روشهای درمانی غیر جراحی بسیاری برای مدیریت آرتروز مفصل شانه وجود دارد. این روشها میتوانند به کاهش درد، بهبود عملکرد مفصل و افزایش کیفیت زندگی کمک کنند.
- دارو درمانی: شامل مسکنها برای کاهش درد؛ داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs)، مانند ایبوپروفن و ناپروکسن برای کاهش درد و التهاب و کورتیکواستروئیدها، بهصورت تزریق داخل مفصلی برای کاهش التهاب شدید و درد است.
- فیزیوتراپی: فیزیوتراپی، نقش بسیار مهمی در درمان آرتروز شانه دارد. تمرینات ورزشی مخصوصی که توسط پزشک متخصص ارتوپدی یا فیزیوتراپیست تجویز میشوند، به تقویت عضلات اطراف شانه، بهبود دامنه حرکتی و کاهش درد کمک میکنند.
و درمانهای مکمل که شامل موارد زیر است:
- طب سوزنی که با تحریک نقاط خاصی در بدن، به کاهش درد و بهبود عملکرد مفصل کمک میکند.
- ماساژ درمانی که به کاهش گرفتگی عضلات، بهبود گردش خون و کاهش درد کمک میکند.
- یوگا و تمرینات کششی که به افزایش انعطافپذیری و کاهش سفتی مفصل کمک میکند.
- تزریق پلاسمای غنی از پلاکت (PRP) زیرا این روش درمانی با استفاده از پلاسمای غنی از پلاکت خود بیمار، به ترمیم بافتهای آسیبدیده و کاهش درد کمک میکند.
- تزریق هیالورونیک اسید که به کاهش اصطکاک در مفصل و بهبود حرکت کمک میکند.
- تغییر سبک زندگی مثل کاهش وزن و استراحت کمککننده است.
- استفاده از وسایل کمکی مانند عصا یا بریس برای کاهش فشار روی شانه مفید است.
- کمپرس گرم یا سرد؛ برای کاهش درد و التهاب توصیه میشود.
روشهای جراحی
در صورتی که روشهای درمانی غیرجراحی برای آرتروز مفصل شانه موثر واقع نشوند و درد و محدودیت حرکتی، کیفیت زندگی بیمار را بهشدت تحتتاثیر قرار دهد، ممکن است به جراحی نیاز باشد. انتخاب نوع جراحی به شدت آسیب، سن بیمار، سطح فعالیت و سایر عوامل فردی بستگی دارد.
رایجترین روشهای جراحی برای درمان آرتروز شانه عبارتاند از:
آرتروسکوپی (Arthroscopy)
در این روش، جراح با استفاده از یک دوربین کوچک (آرتروسکوپ) و ابزارهای جراحی کوچک، از طریق چند برش کوچک در اطراف شانه، داخل مفصل را مشاهده میکند و عمل جراحی را انجام میدهد. از مزایای آن میتوان به برشهای کوچکتر، بهبود سریعتر و کمتر تهاجمیبودن اشاره کرد.
کاربردهای این روش عبارتاند از:
- برداشتن بافتهای آسیبدیده، مانند غضروفهای ساییدهشده یا زائدههای استخوانی
- ترمیم تاندونهای آسیبدیده
- آزادسازی فضای تنگشده در مفصل
تعویض مفصل شانه (Shoulder Replacement)
در این روش، مفصل آسیبدیده شانه با یک مفصل مصنوعی (پروتز) جایگزین میشود و مزایایی، مثل تسکین درد شدید، بهبود قابلتوجه دامنه حرکتی و بازگرداندن عملکرد شانه دارد. تعویض مفصل شانه، انواع مختلفی دارد که در ادامه اشاره کردهایم:
- تعویض کامل مفصل شانه: در این روش، هم سر استخوان بازو و هم حفره گلنوئید با اجزای مصنوعی جایگزین میشوند.
- تعویض جزئی مفصل شانه: در این روش، تنها قسمت آسیبدیده مفصل (سر استخوان بازو یا حفره گلنوئید) با اجزای مصنوعی جایگزین میشود.
کاربردهای این روش عبارتاند از:
- آرتروز شدید مفصل شانه
- شکستگیهای پیچیده مفصل شانه
- تخریب شدید مفصل به دلیل بیماریهای دیگر
عوارض و مشکلات پس از جراحی مفصل شانه
جراحی تعویض مفصل شانه، اگرچه یکی از روشهای موثر برای درمان آرتروز شدید شانه محسوب میشود، اما مانند هر عمل جراحی دیگری، با عوارضی همراه است. هرچند خوشبختانه، با پیشرفت تکنیکهای جراحی و مراقبتهای بعد از عمل، احتمال بروز عوارض کاهش یافته است.
عوارض شایع پس از جراحی تعویض مفصل شانه عبارتاند از:
- عفونت: عفونت، یکی از جدیترین عوارض جراحی است و ممکن است نیاز به جراحی مجدد و درمان با آنتیبیوتیکهای قوی داشته باشد.
- لختهشدن خون: تشکیل لختهخون در رگهای پا یا ششها از عوارض نادر اما جدی جراحی است.
- آسیب به اعصاب یا رگهای خونی: در حین جراحی ممکن است بهطور تصادفی به اعصاب یا رگهای خونی اطراف آسیب برسد که باعث بیحسی، ضعف یا اختلال در گردش خون شود.
- شلشدن یا جابهجایی پروتز: با گذشت زمان، ممکن است پروتز، شل شود یا از جای خود خارج شود که نیاز به جراحی مجدد دارد.
- درد مزمن: برخی از بیماران ممکن است حتی پس از جراحی نیز درد مزمن را تجربه کنند.
- محدودیت در حرکت شانه: ممکن است بعد از جراحی، دامنه حرکتی شانه، بهطور کامل بازیابی نشود.
- شکستگی استخوان اطراف پروتز: در موارد نادر، ممکن است استخوان اطراف پروتز شکسته شود.
- واکنشهای آلرژیک به مواد پروتز: برخی از افراد ممکن به مواد تشکیلدهنده پروتز حساسیت نشان دهند.
سخن پایانی
آرتروز مفصل شانه با شناخت و درمان بهموقع قابل مدیریت است. همانطور که در این مطلب بررسی کردیم، آرتروز شانه دلایل مختلفی دارد و علائم آن ممکن است از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد. تشخیص زودهنگام و شروع درمان مناسب، به بهبود قابل توجه علائم و افزایش کیفیت زندگی کمک شایانی میکند. اگرچه عوامل ژنتیکی و برخی بیماریها خطر ابتلا به این بیماری را افزایش میدهند، اما با رعایت برخی نکات مانند حفظ وزن سالم، تقویت عضلات اطراف شانه، انجام حرکات کششی، اصلاح وضعیت بدنی، اجتناب از حرکات تکراری، گرمکردن قبل از ورزش، تغذیه سالم و استراحت کافی، از پیشگیری از آرتروز مفصل شانه امکانپذیر است یا حداقل میتوان بروز علائم آن را به تاخیر انداخت.
