دررفتگی مفصل مچ پا و روش های درمان آن

مچ پا آخرین مفصلی است که وزن انسان را تحمل می‌کند؛ هنگامی که ما می‌ایستیم، راه می‌رویم یا می‌دویم همه وزن ما روی مفصل مچ پا می‌افتد. البته این مفصل آنقدر استحکام و انعطاف دارد که بتواند این شرایط را تحمل کند، اما در مواردی هم ممکن است در اثر ضربه یا زمین ‌خوردن، فشار بیش از حدی به این مفصل وارد شده و باعث دررفتگی آن شود. این نوع آسیب، درد و ناراحتی بسیار زیادی ایجاد می‌کند و زندگی روزمره را به شدت تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

در این مقاله از سایت کلینیک نیاوران به بررسی در رفتگی مچ پا پرداخته‌ایم. اگر شما هم می‌خواهید با علل و علائم این آسیب و روش درمان آن آشنا شوید، تا پایان این مقاله با ما همراه باشید.

علائم در رفتگی مچ پا چیست؟

مچ پا مفصلی است که ساق را به کف پا متصل می‌کند. تیبیا و فیبولا، دو استخوان پایین ساق پا هستند که به همراه تالوس، استخوان کف پا، مفصل مچ پا را تشکیل می‌دهند. رباط‌ها اطراف مفصل را گرفته و ثبات لازم را به مفصل می‌دهند، از آنجا که این مفصل باید کل وزن بدن را هنگام راه رفتن، دویدن، پریدن و فعالیت‌های ایستاده تحمل کند، باید از ثبات و پایداری زیادی برخوردار باشد. اما علاوه بر ثبات، مفصل مچ پا باید انعطاف‌پذیری لازم را داشته باشد تا امکان ایستادن، راه رفتن و دویدن و… را برای انسان فراهم کند.

دررفتگی که یکی از آسیب های مچ پا است؛ زمانی اتفاق می‌افتد که استخوان‌های این مفصل از جای طبیعی خود خارج شوند. در واقع با بروز دررفتگی ارتباط بین تیبیا و تالوس در مفصل مچ پا قطع می‌شود. در این حالت فرد آسیب‌دیده درد شدیدی را تجربه کرده و مچ پا به شدت ورم می‌کند. علاوه بر این موارد زیر را به‌عنوان علائم در رفتگی مچ پا در نظر می‌گیرند:

• در برخی افراد کبودی مچ پا دیده می‌شود؛
• معمولاً ناتوانی در راه رفتن برای افراد آسیب‌دیده اتفاق می‌افتد؛
• مچ پا تغییر شکل داده و دردناک می‌شود؛
• در صورتی که دررفتگی مچ پا باعث فشار یا آسیب به عصب‌ها شده باشد، بی‌حسی یا سوزن‌سوزن شدن در پاها مشاهده می‌شود؛
• از آنجا که دررفتگی می‌تواند در جریان خون به پاها اختلال ایجاد کند، ممکن است رنگ‌پریدگی در پاها دیده شود.

در صورت مشاهده علائم گفته شده حتما هرچه سریعتر به فوق تخصص مچ پا مراجعه کنید تا بررسی‌های لازم در اسرع وقت انجام شود.

علت در رفتگی مچ پا

در صورت وارد شدن یک نیروی رو به عقب به مچ پا، حالت دررفتگی خلفی مچ پا اتفاق می‌افتد که شایع‌ترین حالت بروز این آسیب است؛ در این حالت مچ پا به سمت عقب خم می‌شود. البته به دلیل استحکام زیاد مفصل مچ پا، نیروی قابل‌توجهی باید به آن وارد شود تا در رفتگی مچ پا اتفاق بیفتد. اتفاقاتی مثل تصادف با موتورسیکلت، سقوط از بلندی یا آسیب ورزشی از جمله شایع‌ترین علل هستند.

علاوه بر این دررفتگی قدامی مچ پا هم زمانی اتفاق می‌افتد که نیروی رو به جلویی به آن وارد شود. حالت دیگری از دررفتگی مچ پا، دررفتگی جانبی است که به دلیل وارونگی، برگرداندن یا چرخش مچ پا به سمت داخل یا خارج بدن اتفاق می‌افتد. البته فشار پیچشی به مچ پا علاوه بر دررفتگی می‌تواند باعث شکستگی هم بشود. اما حالت شدیدتر دررفتگی، حالتی است که نیروی بسیار شدیدی به مچ وارد شده و تالوس را به سمت بالا جابه‌جا کند. این نیرو معمولاً در اثر سقوط از ارتفاع می‌تواند وارد شود. در چنین مواردی علاوه بر دررفتگی مچ پا، بیمار ممکن است جراحت‌های دیگری مثل آسیب به ستون فقرات را هم تجربه کند.

کودکان و نوجوانان معمولاً موارد بیشتری از دررفتگی مچ پا را تجربه می‌کنند که در بین پسران بیشتر از دختران اتفاق می‌افتد. افرادی که به دلیل داشتن بیماری زمینه‌ای تحرک کمی در پاها دارند یا افرادی که تحرک بیش از حد در پاها دارند، در معرض خطر بیشتری برای دررفتگی پا از مچ قرار دارند. داشتن سابقه پیچ خوردن مکرر مچ پا که باعث ضعف عضلات اطراف مچ شده باشد، خطر بروز دررفتگی را افزایش می‌دهد. اساساً ضعف عضلات علت در رفتگی مکرر مچ پا به حساب می‌آید.

عوارض در رفتگی مچ پا

دررفتگی مچ پا در مواردی درد شدیدی ایجاد می‌کند که تحمل آن بسیار سخت است، این درد به خصوص هنگام حرکت پا بیشتر می‌شود. درنتیجه، درد ناشی از این آسیب می‌تواند تا حد زیادی حرکات و رفت‌وآمدهای بیمار را محدود کند. علاوه بر این در مواردی که دررفتگی باعث تغییر شکل مفصل مچ پا شده باشد، اساساً فرد را از ایستادن و حرکات ایستاده ناتوان می‌کند.

روش‌های تشخیص دررفتگی مچ پا

پس از بروز دررفتگی مفصل مچ پا و مراجعه به پزشک، ابتدا درمورد نحوه وقوع دررفتگی و سوابق آسیب‌های قبلی از شما سؤال می‌پرسد. این سؤالات به پزشک کمک می‌کند نوع دررفتگی و مکانیسم وقوع آن را بهتر تشخیص دهد. علاوه بر این، بیمار باید پزشک را در جریان بیماری‌های قبلی خود و داروهایی که مصرف می‌کند، قرار دهد. در نگاه اول تغییر شکل مچ پا می‌تواند پزشک را به تشخیص دقیق برساند. علاوه بر این ارزیابی فیزیکی برای تعیین اینکه آیا عصب‌های پا تحت‌فشار قرار گرفته‌اند و اینکه آیا جریان خون به پا برقرار است، انجام می‌شود. در چنین شرایطی بیمار قادر به تحمل وزن خود نیست و درد مداومی را تجربه می‌کند.

بسته به مکانیسم آسیب‌دیدگی، احتمالاً پزشک برخی از دیگر قسمت‌های بدن بیمار را هم معاینه می‌کند تا از عدم آسیب‌دیدگی آنها اطمینان پیدا کند. علاوه بر این، ممکن است، از تصویربرداری رادیولوژی نیز برای تشخیص شکستگی‌های احتمالی در اثر در رفتگی مفصل مچ پا استفاده شود. رادیولوژی قبل از درمان به پزشک برای تعیین نحوه جا انداختن در رفتگی مچ کمک می‌کند. البته رادیولوژی در پایان دوره درمان هم دوباره انجام می‌شود تا پزشک از کامل شدن درمان اطمینان حاصل کند.

در صورتی که در رفتگی مچ پا شدید بوده و احتمال درگیرشدن اجزای دیگری از پا هم وجود داشته باشد، پزشک اقدام به تجویز برخی آزمایش‌های تشخیصی دیگر مثل سی‌تی‌اسکن و ام‌آرآی می‌کند. سی‌تی‌اسکن می‌تواند تصویری دوبعدی از مفصل مچ پا ارائه کند و ام‌آرآی هم می‌تواند علاوه بر بافت استخوانی، تصویری از بافت ماهیچه‌ای رباط‌ها و تاندون‌ها ارائه کند. ام‌آرآی آسیب‌های احتمالی به این اجزا را به خوبی نشان می‌دهد.

درمان در رفتگی مچ پا

در قدم اول بهترین درمان در رفتگی مچ پا جا انداختن مفصل است. در این روش باید مفصل به حالت طبیعی خود بازگردانده شود. بسته به نوع دررفتگی ممکن است بیمار پس از جا انداختن مفصل به انجام حرکات کششی خفیف و مصرف برخی داروها برای کاهش درد و رهاسازی عضلات اطراف مچ پا نیاز داشته باشد.

پس از جا انداختن مچ پای آسیب‌دیده، احتمالاً پزشک برای بیمار یک آزمایش تصویربرداری رادیولوژی تجویز کرده و در صورتی که تشخیص دهد مفصل مچ پای بیمار به خوبی در حالت طبیعی خود قرار گرفته، بستن آتل را توصیه می‌کند یا مچ پا را ممکن است گچ بگیرد. علاوه بر اینها برای درمان خانگی در رفتگی مفصل مچ پا بیمار باید تا مدتی استراحت کرده و از وارد کردن فشار زیاد به پا خودداری کند تا مفصل استحکام خود را بازیابد.

مطالعه بیشتر: کلینیک فوق تخصصی فیزیوتراپی

در موارد نادری از دررفتگی مچ پا، جا انداختن مفصل به صورت دستی امکان‌پذیر نیست و این کار تحت یک عمل جراحی انجام می‌شود. در این حالت یک جراح ارتوپد اقدام به اصلاح مفصل آسیب‌دیده کرده و تا مدتی پس از عمل بیمار را تحت‌نظر می‌گیرد تا از درمان در رفتگی مچ پا مطمئن شود. پس از اینکه دوره نقاهت پس از عمل طی شد، انجام فیزیوتراپی برای بیمار در نظر گرفته می‌شود تا بتواند دامنه حرکتی طبیعی خود را بدست آورد و با تقویت عضلات مچ پا از بروز مجدد آسیب جلوگیری کند.

سخن پایانی

با اینکه مفصل مچ پا از استحکام بالایی برخوردار است اما بازهم ممکن است بر اثر ضعف عضلات اطراف مفصل یا اعمال فشار بیش از حد دچار دررفتگی شود. در اثر این آسیب درد شدیدی در پا ایجاد شده و تقریباً همه حرکات فرد تحت تأثیر قرار می‌گیرد، به‌ طوری که زندگی عادی او مختل می‌شود. برای درمان در رفتگی مچ پا باید با جا انداختن مفصل شروع کرد و درمان را با استراحت، فیزیوتراپی و بستن آتل ادامه داد. البته در موارد نادری هم ممکن است برای جاانداختن مفصل از عمل جراحی استفاده کنند.

سوالات متداول

• چگونه بفهمیم که مچ پا دررفته است یا فقط پیچ خورده؟

دررفتگی مچ پا زمانی رخ می‌دهد که استخوان‌های مفصل از محل طبیعی خود خارج شوند، در حالی که پیچ‌خوردگی به دلیل کشیدگی یا پارگی رباط‌ها ایجاد می‌شود. علائم دررفتگی شامل درد شدید، تغییر شکل واضح مفصل، ناتوانی در حرکت دادن پا و ورم شدید است. اگر مچ پای شما ظاهری غیرطبیعی دارد یا تحمل وزن روی آن غیرممکن است، باید فوراً به پزشک مراجعه کنید.

• درمان دررفتگی مچ پا چیست و چقدر طول می‌کشد؟

درمان شامل جا انداختن مفصل توسط پزشک، بی‌حرکت کردن مچ پا با آتل یا گچ، مصرف داروهای ضدالتهاب و انجام فیزیوتراپی است. مدت زمان بهبودی بستگی به شدت آسیب دارد، اما معمولاً ۴ تا ۸ هفته طول می‌کشد تا مچ پا به حالت طبیعی برگردد.

• آیا بعد از دررفتگی مچ پا، احتمال تکرار آن وجود دارد؟

بله، اگر عضلات و رباط‌های اطراف مچ پا ضعیف شده باشند یا فرد به طور کامل دوره توان‌بخشی را طی نکرده باشد، احتمال دررفتگی مجدد افزایش می‌یابد. برای پیشگیری، انجام تمرینات تقویتی، پوشیدن کفش مناسب و اجتناب از حرکات ناگهانی و پرفشار توصیه می‌شود.