در ناحیه ستون فقرات گردنی ۶ دیسک بین مهرهای وجود دارد که وظیفه آنها حمایت از مهرههای ستون فقرات در ناحیه گردن و همچنین، کمک به افزایش دامنه حرکت سر و گردن است. این دیسکها نسبت به دیسکهای ناحیه کمری نازکتر و از دیسکهای ناحیه سینهای که وظیفه چندانی در کمک به حرکات بدن ندارند، ضخیمتر هستند.
ناراحتی دیسک گردن که یکی از بیماری های گردن است؛ با نامهایی مانند جابهجایی دیسک یا فتق دیسک گردنی نیز شناخته میشود، شرایطی است که در آن دیسک پاره شده و برخی از مواد درون هسته دیسک بیرون میآید. در نتیجه این اتفاق، به اعصاب فشار وارد شده و بیمار با علائمی همچون درد و ضعف روبهرو میشود. برای برخی از مبتلایان به دیسک گردن، عمل تعویض دیسک و جایگذاری دیسک مصنوعی تنها راه رهایی از این علائم آزاردهنده است. در ادامه به علائم، علل و روشهای مختلف درمان دیسک گردن، بیشتر میپردازیم.
دیسک گردن چیست؟
ساختمان دیسک از دو بخش بیرونی و هسته تشکیل شده است. بخش بیرونی دیسک، دیوارهای نسبتاً سخت است که هسته را در بر گرفته و در هسته دیسک، مادهای ژلهمانند وجود دارد. دیسک گردن هنگامی ایجاد میشود که ماده ژلهمانند هسته دیسک، در اثر ایجاد نقص در دیواره، به بیرون راه پیدا میکند. این ماده اطراف ریشههای نخاعی را پر کرده و به آنها فشار وارد میکند. در نتیجه این اتفاق، علائمی مانند درد، التهاب و آزردگی عصب ایجاد میشود. با گذشت زمان در بسیاری از موارد، دیسک بیرونزده کوچکتر شده و عقبنشینی میکند. در نتیجه، درد و سایر علائم آزاردهنده خود به خود برطرف میشوند.
در اغلب بیماران پس از ۶ هفته از آغاز، علائم از بین رفتن درد گردن یا بازوها آغاز میشود. از واژههای مختلفی برای توصیف دیسک گردن استفاده میشود. بیرون زدگی دیسک گردن در واقع به مواردی گفته میشود که در آنها هسته دیسک دستنخورده باقی مانده، اما در اثر ایجاد یک بیرونزدگی در آن، فشار بر اعصاب اطراف وارد میشود. در حالی که پارگی دیسک زمانی است که مایع درون هسته دیسک به بیرون راه پیدا میکند.
شایع ترین علائم دیسک گردن چیست؟
علائم ناشی از دیسک گردن، تا حد زیادی به محل ایجاد بیرون زدگی یا پارگی دیسک، و نحوه واکنش فرد به درد بستگی دارد. دیسک گردن در اغلب موارد باعث ایجاد دردی شبیه تیر کشیدن در بازوها و سر میشود. همچنین ممکن است فرد هنگام حرکات سر و خم کردن گردن، در قسمت شانه و گردن احساس درد داشته باشد. برخی اوقات، همراه درد علائم دیگری مانند اسپاسم و گرفتگی عضلات یا بیحسی و سوزنسوزن شدن بازوها و دستها نیز ایجاد میشود.
ضعف عضلات دوسر و سهسر بازویی و کاهش قدرت مشت کردن، از دیگر علائم احتمالی ناشی از دیسک گردن است. احساس درد پس از بیدار شدن از خواب، یکی از اولین علائم دیسک گردن است. برخی از بیماران در دیسک گردن خفیف، با بلند کردن بازوها و قراردادن آن در زیر سر، درد کمتری را تجربه میکنند. این وضعیت باعث کاهش فشار بر ریشههای عصبی میشود. از دیگر علائم شایع ناشی از درد گردن میتوان موارد زیر را نام برد:
دیسک گردن و سرگیجه
سرگیجه گردنی به شرایطی گفته میشود که در آن فرد در اثر بیماریهای مختلف گردن یا در اثر حرکات گردن دچار سرگیجه میشود. یکی از دلایل ایجاد کننده سرگیجه گردنی، دیسک گردن است. در اثر فتق یا پارگی دیسک گردن ممکن است بر اعصاب و عروق گردن فشار وارد شده و بیمار دچار علائم سرگیجه شود.
دیسک گردن و درد دست چپ
بیشترین علامتی که در اثر دیسک گردنی ایجاد میشود، درد در بازوها و شانه است که حتی گاهی کل دست و انگشتان نیز تیر میکشد. در حالت کلی، بر اساس دیسکی که دچار بیرونزدگی و پارگی شده است، محل احساس درد، محل انتشار و تیرکشیدن آن متغیر خواهد بود.
دیسک گردن و گوش درد
ممکن است در اثر بیرونزدگی یا پارگی دیسک بین مهرهای در قسمت ستون فقرات فوقانی گردن، علائمی مانند گوشدرد نیز ایجاد شود. علاوه بر درد گوش، بسیاری از بیمارانی که از شنیدن صدای بوق یا وزوز و همچنین از ابتلا به عفونت مکرر گوش شکایت داشتند، پس از درمان دیسک گردن، بهبودی بسیاری را در علائم خود تجربه کردهاند.
دیسک گردن و درد زیر بغل
دیسک گردن باعث ایجاد رادیکولوپاتی یا درد عصبی ناشی از فشار بر اعصاب میشود. این درد ممکن است باعث ایجاد درد تیر کشنده از گردن تا زیربغل، بازوها و دستها شود.
دیسک گردن و چشم درد
ممکن است در اثر دیسک گردن و فشار بر اعصاب، اعصاب چشم نیز درگیر شده و فرد مبتلا، در چشم خود احساس درد یا برخی علائم بینایی داشته باشد. تأثیر دیسک گردن بر چشم میتواند موجب تاری دید و دوبینی شود.
روش های تشخیص فتق دیسک گردن
فتق دیسک گردن، زمانی رخ میدهد که بخشی از دیسک بینمهرهای در ناحیه گردن، از جای خود خارج میشود و به اعصاب یا نخاع فشار وارد میکند. پزشک برای تشخیص دقیق این عارضه، روشهای مختلفی را به کار میبرد.
روشهای تشخیصی معمول عبارتاند از:
- معاینه فیزیکی: پزشک با بررسی دامنه حرکتی گردن، قدرت عضلانی، رفلکسها و حساسیت در اندامها، به دنبال علائم دیسک گردن میگردد.
- بررسی تاریخچه پزشکی: پزشک، سوالاتی در مورد شروع و شدت درد، نوع درد (تیز، مبهم و غیره)، انتشار درد، فعالیتهایی که باعث تشدید یا کاهش درد میشوند و علائم همراه، از جمله بیحسی یا ضعف در اندامها از بیمار میپرسد.
- امآرآی (MRI): دقیقترین روش تصویربرداری برای تشخیص فتق دیسک است که محل دقیق فتق دیسک، اندازه آن و میزان فشاری که بر روی اعصاب وارد میکند را نشان میدهد
- سیتیاسکن (CT scan) : در برخی موارد، سیتیاسکن برای ارزیابی دقیقتر استخوانهای ستون فقرات استفاده میشود.
- میلوگرافی: در این روش، ماده حاجب به داخل فضای اطراف نخاع تزریق شده و سپس از طریق اشعه ایکس یا سیتیاسکن از آن تصویربرداری میشود. این روش برای تشخیص فشردگی ریشههای عصبی مفید است.
- الکترومیوگرافی (EMG) و مطالعات هدایت عصبی (NCS) : این آزمایشها برای ارزیابی عملکرد اعصاب و عضلات به کار میروند و به تشخیص فشردگی عصبی کمک میکنند.
مطالعه بیشتر: متخصص دیسک گردن
علت دیسک گردن چیست؟
بیرونزدگی و فتق دیسک میتواند در اثر آسیب، ضربه، جابهجایی اجسام سنگین یا به شکل خودبهخودی اتفاق بیفتد. افزایش سن نیز، ریسک فاکتور مهمی در ابتلا به دیسک گردن است. با افزایش سن، دیسک خشکتر شده و دیواره آن سختی خود را از دست میدهد، در نتیجه دیسک با احتمال بیشتری دچار پارگی و بیرونزدگی میشود. ژنتیک، مصرف سیگار و برخی از عوامل شغلی و محیطی نیز در ایجاد این بیماری و ابتلا زودهنگام به آن نقش دارد.
انواع دیسک گردن و مشکلات آنها
همانطور که گفتیم ۶ دیسک بینمهرهای در ستون فقرات گردنی وجود دارد که هرکدام از آنها ممکن است دچار پارگی و بیرونزدگی شوند. با این حال این اتفاق در دیسک بین مهرهای ۵ و ۶ و دیسک بین مهرهای ۶ و ۷ شایعتر است.
- دیسک گردن مهره ۵ و ۶:این دیسک بین مهرهای به علت نقش خود در پشتیبانی از دو مهره اصلی حمایتکننده و تحملکننده وزن سر، بیشتر از سایر مهرهها در معرض آسیبها و صدمات قرار دارد. درگیری این دیسک بین مهرهای میتواند درد، ضعف عضله دوسر بازویی، عضلات اکستانسور مچ و همچنین بیحسی و سوزنسوزن شدن در انگشت شست و نوک انگشتان را در پی داشته باشد.
- دیسک گردن مهره ۶ و ۷: این دیسک بین مهرهای نیز در اثر آسیب و صدمات و همچنین با افزایش سن در معرض ریسک بیرونزدگی و پارگی قرار دارد. درگیری این دیسک بین مهرهای، علاوه بر درد در ناحیه گردن و شانهها، ممکن است درد در قفسه سینه، تعریق غیرطبیعی و ضعف در دستها را نیز به دنبال داشته باشد.
روشهای درمان دیسک گردن
درمانهای محافظتی و روشهای غیر جراحی، اولین خط درمان دیسک گردن هستند. ماساژ، ورزش، داروهای مسکن و ضد التهابها، فیزیوتراپی، کمپرس آب گرم و سرد و همچنین اصلاح پوسچر و سبک زندگی، روشهایی است که به درمان و کنترل عوارض دیسک گردن کمک میکند.
ورزش برای دیسک گردن باید زیر نظر متخصص و با مشورت پزشک صورت گیرد، زیرا حرکات اشتباه ممکن است وضعیت بیمار را وخیمتر کند. بیشتر از ۹۵ درصد افراد با این روشها و در طول ۶ هفته بهبود مییابند، در صورت ادامه داشتن علائم یا بدتر شدن آن جراحی دیسک گردن پیشنهاد میشود که شامل تعویض دیسک و فیوژن مهرهها خواهد بود.
روش های درمانی غیرجراحی دیسک گردن
خوشبختانه، بسیاری موارد، فتق دیسک در گردن را میتوان بدون نیاز به جراحی درمان کرد. درمانهای غیرجراحی اغلب بهعنوان خط اول درمان دیسک گردن در نظر گرفته میشوند و در بسیاری از موارد بسیار موثر هستند.
داروها
داروهای ضد التهاب غیر استروئیدی (NSAIDs) ، مانند ایبوپروفن و ناپروکسن به کاهش درد و التهاب کمک میکنند. از طرفی برای کاهش اسپاسم عضلانی و درد از شل کنندههای عضلانی تزریقی نیز استفاده میشود.
فیزیوتراپی
فیزیوتراپی، نقش بسیار مهمی در درمان فتق دیسک گردن دارد. درمانهای فیزیوتراپی شامل موارد زیر است:
- تمرینات تقویتی
- کششهای ملایم
- ماساژ درمانی
- درمانهای حرارتی و برودتی
- اولتراسوند و تحریک الکتریکی
تزریقات
در برخی موارد از روشهایی، مثل تزریق اپیدورال استروئید برای کاهش التهاب و تزریق بلوک عصبی برای بیحسکردن موقت اعصاب دردناک استفاده میشود. روشهای دیگری، مانند استفاده از بریس گردن و همینطور درمانهای مکمل، مانند طب سوزنی، کیروپراکتیک یا یوگا نیز در برخی موارد برای تسکین درد مورد استفاده قرار میگیرند.
توجه داشته باشید که انتخاب روش درمانی مناسب به عوامل مختلفی، از جمله شدت علائم، سن بیمار و سایر شرایط پزشکی بستگی دارد. بنابراین همیشه قبل از شروع هرگونه درمان با پزشک خود مشورت کنید.
جراحی دیسک گردن
جراحی دیسک در گردن، یکی از روشهای درمانی برای فتق دیسک گردن است و زمانی انجام میشود که درمانهای غیرجراحی، مانند دارو، فیزیوتراپی و تزریقات موثر واقع نشوند یا علائم بیمار بسیار شدید باشد. در این جراحی، بخشی از دیسک آسیبدیده برداشته شده و ممکن است برای تثبیت ستون فقرات از ابزارهای خاصی استفاده شود.
دلایل انجام جراحی دیسکهای گردن عبارتاند از:
- درد شدید و مزمن
- ضعف عضلانی شدید در بازوها یا دستها
- بیحسی یا گزگز شدید در اندامها
- اختلال در عملکرد روده یا مثانه
جراحی دیسک گردن، انواع مختلفی دارد که در ادامه اشاره میکنیم.
- جراحی از جلو (آنتریور): در این روش، جراح از طریق یک برش کوچک در جلوی گردن به دیسک دسترسی پیدا میکند.
- جراحی از پشت (پوستریور): جراح از طریق یک برش کوچک در پشت گردن به دیسک دسترسی پیدا میکند.
- جراحی میکرودیسککتومی: در این روش، از میکروسکوپ برای برداشتن بخش آسیبدیده دیسک استفاده میشود.
- جراحی آرترودیس: مهرههای آسیبدیده بههم جوش داده میشوند تا حرکت بین آنها محدود شود.
مطالعه بیشتر: دکتر ارتوپدی
عوارض جراحی دیسک گردن
جراحی دیسک، مانند هر عمل جراحی دیگری، با خطراتی همراه است. اگرچه اکثر جراحیها با موفقیت انجام میشود و بیمار بهبود مییابد، اما آگاهی از عوارض احتمالی قبل از تصمیمگیری برای جراحی بسیار مهم است.
رایجترین عوارض جراحی دیسک گردن عبارتاند از:
- عفونت که باعث تب و درد میشود
- خونریزی
- آسیب به ریشههای عصبی که باعث تشدید درد، بیحسی یا ضعف در اندامها میشود
- نشت مایع مغزی نخاعی که سردرد شدید و سایر علائم را در پی دارد
- لختهشدن خون در پاها یا ریهها
- درد مزمن
- عدم موفقیت جراحی و برطرفنشدن کامل مشکل
جراحی دیسک گردن، ممکن است عوارض دیگری نیز داشته باشد که بسیار نادر، ولی جدیتر هستند؛ از جمله:
- آسیب به نخاع
- مشکلات تنفسی
روش های پیشگیری از ابتلا به دیسکوپاتی گردن
دیسکوپاتی گردن، یک مشکل شایع است که با سبک زندگی امروزی و فعالیتهای روزمره ما ارتباط تنگاتنگی دارد. خوشبختانه، با رعایت برخی نکات و انجام تمرینات مناسب، میتوان از بروز این مشکل پیشگیری کرد یا شدت آن را کاهش داد.
روشهای پیشگیری از دیسکوپاتی گردن عبارتاند از:
- حفظ وضعیت صحیح بدن: هنگام نشستن، ایستادن و خوابیدن، وضعیت صحیح بدن را حفظ کنید. از خمکردن گردن به جلو یا عقب برای مدت طولانی بپرهیزید. از صندلیهای ارگونومیک استفاده کنید و هنگام کار با کامپیوتر، صفحه نمایش را در سطح چشم قرار دهید.
- ورزش منظم: ورزشهای تقویتی عضلات گردن و شانهها به تقویت ستون فقرات و کاهش فشار روی دیسکها کمک میکند. یوگا، پیلاتس و شنا نیز از ورزشهای مناسب برای تقویت عضلات گردن هستند. یادتان باشد که قبل از شروع هر برنامه ورزشی جدید، با پزشک یا فیزیوتراپ مشورت کنید.
- بلند کردن صحیح اجسام: هنگام بلند کردن اجسام سنگین، زانوهای خود را خم کنید و از کمر خود استفاده نکنید. از خمشدن به جلو برای مدت طولانی بپرهیزید.
- کنترل وزن: اضافهوزن، فشار زیادی به ستون فقرات وارد میکند. حفظ وزن سالم میتواند به کاهش فشار روی دیسکها کمک کند.
- استراحت کافی: خواب کافی به ترمیم بافتها و کاهش درد کمک میکند. برای داشتن خواب باکیفیت، از بالش مناسب استفاده کنید تا گردن شما در حالت خنثی قرار گیرد.
- اجتناب از حرکات ناگهانی: از حرکات ناگهانی گردن خودداری کنید.
- گرمکردن قبل از ورزش: حتما قبل از هرگونه فعالیت بدنی، عضلات گردن خود را گرم کرده و پس از اتمام ورزش نیز سرد کنید.
- مراجعه به پزشک در صورت بروز درد: اگر دچار درد گردن شدید، به پزشک مراجعه کنید تا علت درد، مشخص و درمان مناسب انجام شود.
جمعبندی
پارگی یا فتق دیسک گردن وضعیتی است که در آن مهرههای گردن از وضعیت عادی خود خارج شده و به اعصاب فشار وارد میکنند. این فشار میتواند قسمتهای مختلف اعصاب را مختل کرده و نه تنها ایجاد درد خواهد کرد، بلکه ممکن است سایر اندام مانند چشم، گوش، دست و … را نیز تحت تأثیر قرار دهد. درمان این بیماری بستگی به شدت آن خواهد داشت و از تغییر سبک زندگی و ورزش تا روشهای جراحی را در بر میگیرد.
برخی از بیماران در دیسک گردن خفیف، با بلند کردن بازوها و قراردادن آن در زیر سر، درد کمی را احساس می کنند.
تأثیر دیسک گردن بر چشم میتواند موجب تاری دید و دوبینی شود.
ورزش برای دیسک گردن باید زیر نظر متخصص و با مشورت پزشک صورت گیرد، زیرا حرکات اشتباه ممکن است وضعیت بیمار را وخیمتر کند.
